Een tijdje geleden luisterde ik ’s nachts naar BBC3 – gewoon om voor het slapen gaan nog even contact te hebben met mijn favoriete radiozender. Er werd een programma uitgezonden over volksmuziek, dacht ik, of zoals de modieuze aanduiding luidt: wereldmuziek. Ik viel er middenin, er was een gesprek gaande tussen de presentatrice en een deskundige gast, ik probeerde de draad op te pakken. Het ging over afrobeat en wat er op dat vlak de laatste tijd zoal te doen was geweest. Toen kwam het moment waarop ik mijn oren spitste – de relatie met de bittere actualiteit. De Nigeriaanse zanger en drummer Tony Allen heeft eind vorig jaar een nieuw album uitgebracht: Film of Life, waarin zijn eigen biografie centraal staat. Hij heeft er zojuist een award voor gekregen van het tijdschrift Songlines voor ‘beste artiest’ – andere award winners waren onder anderen het befaamde Kronos Quartet voor ‘Cross Cultural Collaboration’ en het duo Toumani Sidiki Diabate uit Mali als ‘beste groep’. Misschien dat de uitzending hierover ging, ik heb het niet kunnen achterhalen.

Tony Allen is op zijn 74ste jaar dus nog steeds actief in de muziek. Hij maakte naam in de jaren zestig als drummer bij de legendarische Fela Kuti, de door hen ontwikkelde afrobeat kreeg over de hele wereld invloed op de popmuziek; hij werd getypeerd als de allerbeste slagwerker ooit en zijn muziek is een mengeling van jazz en Nigeriaanse tribale muziek. Op Film of Life staan een paar nummers met een actuele strekking: Go Back en Boat Journey, de goede verstaander raadt het thema al: migratie, bootvluchtelingen, je land en familie achterlaten.

We zijn vertrouwd met volksmuziek waarin zulke onderwerpen ter sprake komen. Met het oog op Tony Allen denk je onwillekeurig aan de hele bluestraditie uit het eerste kwart van de vorige eeuw, toen zich een ware exodus voltrok uit het Diepe Zuiden van de Verenigde Staten. Miljoenen lieten de voormalige slavengebieden achter zich en vertrokken naar de grote steden aan de Oostkust, in eerste instantie Chicago en St. Louis, later Philadelphia en New York (Harlem). Iedereen die maar enigszins kon, vluchtte uit het sterk gesegregeerde Mississippi, Alabama of South Carolina – de katoenplantages – naar het ‘vrije noorden’ of het ‘vrije westen’. Sweet Home Chicago, gezongen door Robert Johnson, is één van de duizenden liedjes uit die tijd:

Oh baby, don’t you want to go
Oh baby, don’t you want to go
Back to the land of California
to my sweet home Chicago
(….)
I’m heavy loaded baby
I’m booked, I gotta go
(….)
I’m going to California
from there to Des Moines, Iowa
(….)
Back to the land of California
to my sweet home Chicago

Migratie gaat om push en pull: het achterlaten van een uitzichtloze situatie op het verarmde platteland en de aantrekkingskracht van het land van melk en honing, waar de straten met goud zijn geplaveid, het land van de duizend mogelijkheden. En in halve of hele oorlogsgebieden is de druk om te vertrekken uiteraard nog veel sterker.

Maar bij Tony Allen is de wereld omgekeerd: vertrek niet naar verre oorden met je koffertje, laat je oude oma niet alleen achter in de narigheid, maar go back, je haalt je alleen maar ellende op je hals! Misschien nog sterker in het lied Boat Journey. We zijn zo gehersenspoeld met de overtuiging dat mensen alles riskeren om met een gammel bootje de zee over te steken om van de hel in de hemel te komen, dat je je ogen even moet uitwrijven als je een andere boodschap hoort.

Je kunt het op You Tube beluisteren (al zijn de woorden niet in alle opzichten helder, althans voor mij) en juist door het fraaie ritme lijkt me de strekking van de tekst overtuigender dan een gladde, moralistische toespraak uit de mond van welke politicus dan ook.

Ik ben geen kenner van popmuziek, zeker niet van afrobeat of hoe het mag heten – het zou interessant zijn te onderzoeken in hoeverre Allen deel uitmaakt van een ‘trend’ of juist roepende in de woestijn is. Is hij de enige die tegen de grote stroom in probeert te roeien of wordt zijn inzicht gedeeld? Het is nogal wat om mensen aan te sporen niet te gaan! Allen is Nigeriaan, normaal gesproken zou je je rechterarm ervoor over hebben om uit de hel van boko haram weg te vluchten.

Er zullen vast en zeker politieke partijen zijn die Boat Journey op grote schaal over het Afrikaanse continent en het Nabije Oosten zouden willen uitstrooien, stel ik me voor. Goedkoper dan al die reddingsoperaties op de Middellandse Zee. Misschien iets voor de Nederlandse VVD?

 

Boat Journey

Don’t take the boat journey, my brothers!
Don’t take the boat journey, my sisters!
Running away from misery
Running away from misery
Running away from misery
And you can find yourself in a double misery.
You don’t decide to leave your misery behind
From the past it was shown in your country
You don’t decide to leave your misery behind
From the past it was shown in your country
Now you jump into the boat
Now you jump into the boat
To cruise the ocean with all your family
Lookin lookin’ for better situation across the ocean
But you never arrive
Don’t take the boat journey, my brothers!
Don’t take the boat journey, my sisters!
Don’t take the boat journey, my brothers!
Don’t take the boat journey, my sisters!

If you are lucky to arrive
If you are lucky to arrive
Just no doubts, not inside you it will find yourself
If you are lucky to arrive,
Makin’ you see not inside, you could find yourself
Even if they let you enter, for all*
If they let you enter, for all*
That means said.
The situation here is not so cool
The situation here is not so cool
That’s why,
Don’t take the boat journey, my brothers!
Don’t take the boat journey, my sisters!
Don’t take the boat journey, my brothers!
Don’t take the boat journey, my sisters!
Don’t take the boat journey, my brothers!
Don’t take the boat journey!

(* ik heb niet kunnen achterhalen wat hier precies wordt gezongen, ik vermoed iets als there’s no place for all of there’s no entrance for all)

 

illustraties Tony Allen; bron: pri.org en youtube.com