Het is ruim dertig jaar geleden, voorjaar 1989. Mooi weer. Bankier Patricia Meili heeft de hele dag op kantoor gezeten en profiteert van de omstandigheden door een stukje te gaan rennen door Central Park, zo’n beetje naast de deur van haar appartement op Manhattan. Ze zal die avond niet meer thuiskomen. Haar lichaam wordt later op de avond gevonden tussen de bosjes, ze is op sterven na dood. Haar gezicht gruwelijk toegetakeld, haar kleding verscheurd en bebloed, ze is op zeldzaam beestachtige manier aangerand en verkracht. Agenten van de politiepost Harlem hebben zelden zoiets gezien in hun carrière, ze zijn tot het uiterste gemotiveerd om de dader te grijpen. Ze worden aangevuurd door Linda Fairstein, hoofd van de Manhattan District Attorney’s Sex Crimes Unit.

 

Er waren die avond al eerder klachten binnengekomen over gedoe in het park, een echtpaar op de fiets was lastiggevallen door een grote groep jongens, overwegend zwart en ‘getint’, vooral afkomstig uit Spanish Harlem, de plek waar zich de laatste jaren vele immigranten uit Puerto Rico hadden gevestigd. Het park werd ‘schoongeveegd’ door de politie en hoewel veruit de meeste jongens en meisjes wisten te ontsnappen, was de vangst aanzienlijk. Op het bureau bestond de vaste overtuiging dat de daders van de aanslag op Meili zich daartussen bevonden. Na verhoorsessies bleven er vijf jongens over als verdachten: Raymond Santana, Kevin Richardson, Antron McCray, Yusef Salaam en Korey Wise, op Salaam na allemaal jonger dan vijftien jaar. Tijdens de verhoren was de vraag niet: hebben jullie het gedaan?, maar: hoe hebben jullie het gedaan en wie deed wat? Uiteindelijk werden de jongens veroordeeld tot straffen van vijf tot vijftien jaar. Salaam moest zijn straf uitzitten tussen volwassen criminelen in gevangenissen als Attica waar hij regelmatig in elkaar geslagen werd, de anderen kwamen in jeugdgevangenissen terecht. Tijdens de rechtszaak maakte het optreden van Patricia Meili grote indruk op de jury. Ze kon nauwelijks nog lopen en wist zich niets van de gebeurtenissen herinneren.

 


De duivelse daders

De publieke verontwaardiging was enorm, het geval van de Central Park Jogger werd net zo berucht als de moord op Kitty Genovese, de gebeurtenis die ten grondslag ligt aan de theorie van de bystander apathy. Als er veel mensen getuige zijn van een gevaarlijke situatie dan is de uitkomst vaak dat er helemaal niemand ingrijpt omdat iedereen denkt dat iemand anders het wel zal doen. Genovese werd op de binnenplaats van een appartementencomplex voor het oog van tientallen bewoners doodgestoken. Ik heb op deze plek al eens eerder over dat onderwerp geschreven. Ter illustratie van de gevoelens die de verkrachting van Meili opwekte het omslag van People Magazine uit mei 1989:

The Central Park Outrage.

Night of the ‘Wilding’.

It was the ultimate urban nightmare. On a cool spring night a 28-year-old investment banker was out for her nightly jog in the park when as many as a dozen teenagers came out of the darkness. She could not escape-there were too many of them. They beat her savagely, raped her and left her for death, their last casualty in a series of park attacks that night. As their victim struggled for life, one of the suspects allegedly told the police, “it was fun”. Here is the story of a crime that shocked the nation-and roused a city to fury.

 

Bij toeval zag ik dezer dagen de ‘miniserie’ When They See Us op Netflix, geregisseerd en mede geschreven door Ava Du Vernay. Het is een ‘gespeelde documentaire’ over het geval. Acteurs die de jonge delinquenten uitbeelden, maar de echte personages in hun huidige omstandigheden. Ik kan me nog vrij goed de reportage herinneren die Joan Didion voor The New York Review of Books schreef, een paar jaar na de zaak, ook als een zelfstandige publicatie uitgegeven. Mede omdat zij er de nadruk op legde hoezeer de affaire ingreep op de stedelijke (en misschien wel landelijke) raciale verhoudingen. Ik was nogal geschokt om te lezen dat zwarte vrouwen bij de ingang van het gerechtsgebouw hadden gejoeld en geschreeuwd dat Meili de verkrachting willens en wetens had uitgelokt. Ze was een hoer die geprobeerd had zwarte jongens te verleiden. Meer van dat fraais. Ik heb overal gezocht, maar ik heb het boekje niet meer, dus misschien geef ik dit niet helemaal getrouw weer. Toch zal ik er niet ver naast zitten.

 

In de serie komt die passage niet voor, maar de rasverhoudingen in New York deste meer. Het is oorlog! En ook dat kan ik me wel herinneren van mijn eigen bezoeken aan de stad. In de jaren tachtig en negentig was het op z’n minst unheimlich om als blanke door Harlem en Spanish Harlem te lopen. Ik kan me nog de man voor de geest halen die me in de subway waarschuwde om niet uit te stappen op het station van mijn bestemming, ik was op weg naar Columbia University, maar een station over te slaan en een taxi terug te nemen. In When They See Us worden de daders op de voet gevolgd, tegen de achtergrond van hun levensomstandigheden: de matrifocale gezinnen waaruit ze afkomstig zijn, de armoede, het gebrek aan scholing, de verschrikkelijke achterbuurten waarin ze zijn opgegroeid. Je ziet meteen dat het onwaarschijnlijk is dat die jochies Meili hebben overvallen en mishandeld, maar de politie moet met resultaten komen en Linda Fairstein wordt gedreven door een feministische agenda: dood aan verkrachters. De verhoren zijn volstrekt vooringenomen, de inspecteurs gaan al hun boekjes te buiten—met chantage, intimidatie, grof geweld worden de bekentenissen  afgedwongen. Onder valse beloften van vrijlating worden de jongens overgehaald om alles te ondertekenen wat oom agent blijkbaar wil horen.

 


De flamboyante miljonair eist de doodstraf

 

Deze afleveringen van de serie zijn onvergetelijk, terwijl de situatie in de gevangenis, met name die van Yusef Salaam, je af en toe alsnog woedend maakt. Schandelijke toestanden. De jongens komen pas vrij als de echte dader, Matias Reyes, zich bekend maakt, en dan nog worden ze half geloofd. Er woont nog maar één van hen in New York, de anderen zijn in diepe afkeer naar andere delen van het land verhuisd. Ze hebben overigens een flinke compensatie weten te onderhandelen, bedragen die in de miljoenen lopen. Je gunt het ze van harte. Een van de pikante scènes uit de serie is het optreden van Donald Trump, uiteraard vér voordat hij president werd. Hij stond toen nog bekend als een rijke playboy (als flamboyant millionaire wordt hij aangeduid). Vanuit zijn smakeloze Trump Tower kan hij het Central Park overzien en dat gaf hem blijkbaar het recht om zich met de zaak te bemoeien. Hij besteedde bijna 100.000 dollar aan enkele paginagrote advertenties in New Yorkse kranten waarin hij opriep tot de herinvoering van de doodstraf (‘Bring Back the Death Penalty’). Terwijl de tv aanstaat waarop Trump wordt ondervraagd over zijn actie, zitten twee moeders op de bank te treuren om hun opgesloten zoons. Eén van hen is de moeder van Korey Wise. Ze hoort Trump kletsen en zegt: That devil wants to kill my son. You gonna take an ad out about killing my son. En barst in tranen uit.

 

illustraties
Donald Trump; bron: nydailynews.com
De vijf verdachten; bron: msnbc.com