Corruptie? Dat was iets voor het buitenland, onbestaanbaar in landen met een democratie en vrije pers. Die overtuiging heeft lang geheerst en misschien bij sommigen nog steeds. Een paar jaar geleden vertelde een collega, hoogleraar criminologie, dat ze een conferentie bijwoonde over corrupte bureaucratieën. Tijdens de discussie merkte ze op dat dit verschijnsel in Nederland niet voorkwam: het ambtenarencorps in dat land was volgens haar onkreukbaar. De congresgangers hadden haar verbaasd aangekeken en waren in de lach geschoten. Dan werd het hoog tijd dat er eens serieus onderzoek op poten werd gezet, zei de voorzitter. Het begin is er!

Onlangs bracht NRC Handelsblad een reportage over corruptie in de Nederlandse provincies. Tussen 2012 en 2016 werden bijna zeventig ‘integriteitonderzoeken’ uitgevoerd, in meer dan veertig gevallen hadden er schendingen van de ambtelijke of bestuurlijke integriteit plaatsgevonden, zoals de krant het behoedzaam uitdrukt. Deze schendingen betroffen een breed scala aan kleine en grote vergrijpen, aldus nog steeds NRC Handelsblad. De daders waren gedeputeerden, leden van de Provinciale Staten en ambtenaren. Het lijkt me het roemruchte topje van de ijsberg, mijn indruk is dat verschijnselen als corruptie, nepotisme, valsheid in geschrifte, flessentrekkerij in het tijdperk van de privatisering en mondialisering duizelingwekkende hoogten hebben bereikt. Helaas moet je het als eenvoudige burger van indrukken hebben, corruptie en aanverwante zaken laten zich nu eenmaal buitengewoon moeilijk onderzoeken.

Ik kom erop vanwege een artikel in The New Yorker dat ik als vakantielectuur raadpleegde. Het dateert al van een paar jaar geleden, wat voor zo’n blad geen enkel probleem is: veel van de stukken die hierin worden afgedrukt zijn immers voor de eeuwigheid geschreven. De schrijver, Samanth Subramanian, belicht de plotselinge verschijning van Arvind Kejriwal aan het Indiase politieke firmament, de oprichter en leider van de Partij van de Gewone Man, oftewel AAP, de afkorting van Aam Admi Party (आम अदमी पार्टीं). Kejriwal, voormalig ambtenaar bij de federale belastingdienst, begon in 2010 met zijn kruistocht tegen de overweldigende politieke corruptie in het land. Hij noemde zijn beweging India Against Corruption en zijn eerste doel was het realiseren van een zogenaamde Lokpal, een soort ombudsman tegen de corruptie. In het Indiase parlement werd al sinds de jaren zestig geprobeerd om zoiets van de grond te krijgen, aldoor gesaboteerd en getorpedeerd.

 


Arvind Kejriwal, belastingambtenaar in de politiek

Kejriwal pleitte voor een eigen versie, de Jan Lokpal-bill, de wet voor een ‘ombudsman voor de burger’. Als deskundige ambtenaar wist hij waarover hij sprak: de corruptie in India is berucht. Niet alleen op alledaags niveau: hoe krijg je een paspoort? een bouwvergunning? een treinkaartje? een telefoonaansluiting? —het vereist allemaal omkoperij—, maar ook in het groot. Multinationals betalen enorme bedragen aan ministers en andere hoogwaardigheidsbekleders om vergunningen te krijgen voor de aanleg van wegen, dammen, bruggen, vastgoedprojecten en andere infrastructurele werken. Niet alleen komt er op die manier geld binnen, maar het land verliest aan de andere kant onvoorstelbare bedragen door gederfde inkomsten. Volgens een recent rapport van Global Financial Integrity verdween er sinds de onafhankelijkheid zeker zo’n 250 miljard dollar: naar geheime buitenlandse rekeningen van corrupte politici en ambtenaren. Enkele jaren geleden werd bekend dat een minister bij wijze van gunsten zelfs vliegtuigen, betaald van belastinggelden, cadeau had gedaan.

De opkomst van de AAP werd in hevige mate gesteund toen bekend werd welke enorme hoeveelheden geld over de balk waren gesmeten ten tijde van de Commonwealth Games die in 2010 te Delhi plaatsvonden: de organisatoren hadden rollen toiletpapier aangekocht voor tachtig doller per stuk en vloeibare zeep voor zestig dollar per busje. Dat was het kleine grut. Voor drie miljard waren stadions en onderkomens voor atleten opgetrokken die al na een paar maanden in stukken en brokken uiteen vielen. De opsommingen van zulke misstanden stonden dagelijks in de krant.

Kejriwal is een wat droge, formalistische man, zonder veel charisma, maar zijn beweging nam een vlucht toen hij de samenwerking zocht met Anna Hazare, een tachtigjarige hervormer uit de binnenlanden van Maharashstra, geheel en al gemodelleerd naar de Vader des Vaderlands, Mohandas Gandhi. Een kleine, maar dappere man. Een waarnemer merkte op: The very sight of the slight Hazare taking on the mighty government of India made him an overnight hero. Zijn allereerste daad als uithangbord van de IAC was de aankondiging van een hongerstaking, precies zoals de Mahatma had gedaan in zijn tijd. Een hoogtepunt dat zo’n honderd uur duurde en rechtstreeks per tv werd uitgezonden. Hazare onderging zijn hongerkuur op het terrein van de achttiende eeuwse sterrenwacht in Delhi, de Janter Manter. Iedereen kwam langs, beroemde filmsterren staakten mee  uit solidariteit en hielden Hazare gezelschap. De Indiase regering ging door de knieën en kondigde aan dat een commissie van ministers en activisten opdracht zou krijgen om voorstellen te doen voor een Jan Lokpal-bill.

 


Anna Hazare, de nieuwe Gandhi uit Maharashstra

Bij de verkiezingen van 2013 haalde AAP  bijna dertig van de zeventig zetels binnen voor de deelstaat Delhi en Kejriwal kreeg de post van Chief Minister. Hazare haakte af, net zo min als zijn grote voorbeeld Gandhi was hij bereid de politiek in te gaan. Maar mede daardoor werd de invoering van de bill een lijdensweg en na 50 dagen hield Kejriwal het voor gezien, hij verklaarde: het is belangrijker om tegen corruptie te vechten dan om een regering te leiden. Twee jaar later vonden nieuwe verkiezingen plaats, de AAP won nog meer zetels en verwierf de absolute meerderheid. Kejriwal is opnieuw Chief Minister van de deelstaat. De beweging heeft nog steeds één exclusief doel voor ogen, de realisering van de Jan Lokpal.

 


Leve de strijd tegen de corruptie

Het enthousiasme dat de partij wist op te roepen lijkt inmiddels weer even snel te zijn bekoeld als het verscheen. Zoals meestal is de werkelijkheid taaier dan hij zich soms laat aanzien. Een tragikomisch voorbeeld van die omslag kun je lezen in de recente roman van Arundhati Roy, The Ministery of Utmost Happiness. Ze beschrijft de massabijeenkomst bij de Janter Manter en in het bijzonder de figuur van Anna Hazare:

His dream of a society free of corruption was like a happy meadow in which everybody, including the most corrupt, could graze for a while. People who would normally have nothing to do with each other all flocked to him…. Instant stardom thrilled the old man. It made him expansive and a little aggressive…. And so the circus began. He annouced that he was leading India’s Second Freedom Struggle. He made stirring speeches in his old-man-baby-voice, which, although it sounded like a pair of balloons being rubbed together, seemed to touch the very soul of the nation.

In Roy’s boek figureert ook Kejriwal, onder de naam Aggarwal. We kunnen die naam misschien het beste vertalen als ‘Handig Mannetje’. Hij komt er niet dus niet veel beter af dan de onnozele Hazare:

Mr Aggarwal’s singular advantage as an emerging politician was his un-singular looks. He looked like many people…He had a high voice and an understated, matter-of-fact manner, except when he stood before a microphone. Then he was transformed into a raging, almost incontrollable, tornado of terrifying righteousness….a revolutionary trapped in an accountant’s mind, fighting for a way to impose fiscal integrity on a decaying system.

 


De koene strijders tegen de dodelijke draak

Corruptie is nauwelijks te bestrijden en verziekt een samenleving tot in haar fundamenten. Het is geen verschijnsel dat zich exclusief voordoet onder dictators of andere autoritaire regimes. India is een democratie, met vrije verkiezingen en een kritische pers. Ook tegen de Partij van de Gewone Man zijn inmiddels beschuldigingen wegens fraude, corruptie en zwendel ingebracht.

 

illustraties
Anna Hazare; bron: nytimes.com
Anna Hazare en Arvind Kejriwal; bron: hindustantimes.com
Volgelingen van de anti-corruptiebeweging; bron: voanews.com
Partij-hoofddeksel; bron: rediff.com