In 360 (nr. 176, maart/april 2020) las ik twee (vertaalde) stukken uit de Italiaanse pers (Corriere della Sera en Il Sole 24 Ore; ik heb geen datum kunnen vinden). Onderwerp: de lange arm van de ‘Ndrangheta (zoals het stuk uit de Corriere della Sera wordt genoemd), de mafiamultinational uit Calabrië (zoals het andere stuk is getiteld). Overigens, ik schrijf mafia inderdaad bewust met één f en conformeer me daarmee aan het internationale taalgebruik; het Nederlands is de enige taal ter wereld waar maffia met twee ff’en geschreven wordt. Zou je het verschil in de uitspraak kunnen horen?

In beide stukken staat de oppermachtige positie van de ‘Ndrangheta centraal. Het falen van de ‘bloedbadstrategie’ van Totò Riina heeft de Siciliaanse Cosa Nostra op de knieën gebracht. De ‘Ndrangheta heeft een tegenovergestelde strategie: de overheid wordt niet uitgedaagd, maar geïnfiltreerd. Liquidaties en misdrijven worden met ‘chirurgische precisie’ uitgevoerd, schrijft Cesare Giuzzi in de Corriere. Wat hij daarmee bedoelt, is me niet helemaal duidelijk. Ik herinner me het bloedbad in Duisburg, 2007, alom toegeschreven aan de N’drangheta. In een restaurant, Da Bruno, vierden zes personen de tachtigste verjaardag van een man uit Calabrië. Toen de feestvierders na afloop van hun partijtje in hun auto’s wilden stappen, begon een handvol uit Italië afkomstige bendeleden te schieten. Ze vuurden zo’n zeventig schoten af. Alle zes werden geraakt en één voor één werden ze afgemaakt met een kogel door het hoofd. Volgens het verslag in de Corriere zouden de ‘clans’ er na deze bloedige aanslag bewust voor gekozen te hebben met zulke extreme gewelddadigheden op te houden. O ja?

Zo’n opmerking begs the question, om het maar duidelijk uit te drukken. Wie of wat zijn die clans? En in het algemeen: hoe is de ‘Ndragheta precies georganiseerd? Bij het uitstippelen van een beleid krijg je onwillekeurig associaties met bestuurders, besluitvorming, uitvoering. Hebben we het dáárover? Het schijnt dat Totò Riina een bijna dictatoriale macht had in de Cosa Nostra; wat hij wilde, gebeurde. Maar hoe zit dat bij de Calabriërs? Volgens Giuzzi bestaat er in de ‘Ndrangheta geen ‘machtskoepel’ (wat dat dan ook mag zijn), maar een crimine. Uit de context maak ik op dat dit woord nog een andere betekenis heeft dan ‘misdaad’, misschien iets als ‘misdaadkartel’. Vanuit de ‘crimine’ worden de ‘clans’ met elkaar verbonden. De criminoloog Frederico Varese spreekt in zijn boek Mafia Life over een confederatie van families, die betrekkelijk autonoom werken. Lijkt me duidelijker dan die crimine. Volgens hem bestaan er in de provincie Reggio Calabria alleen al zo’n negentig afzonderlijke families (of clans). Ze hebben een sterke greep op hun eigen territorium: lokale ondernemers worden gedwongen protectiegeld te betalen, het plaatselijke bestuur en de bureaucratie worden geïnfiltreerd, tegenstanders worden uit de weg geruimd. Die clans zouden dus op de een of andere manier binnen het kader van de crimine werken. Hoe? Wie weet.

Internationaal houdt ‘Ndrangheta zich vooral bezig met de smokkel en handel in cocaïne, de jaarlijkse omzet (volgens Varese) omstreeks 70 miljard dollar; een bedrag dat je niet al te serieus moet nemen, veel meer dan een ruwe schatting kan het niet zijn. Afgezien daarvan lijkt me de typering van Varese—een confederatie van ‘families’ of ‘clans’—juist. De georganiseerde misdaad is vaak afgeschilderd als een geoliede machine met éénhoofdig, dictatoriaal leiderschap, maar heeft in feite veel eerder een netwerkstructuur van los-vaste groeperingen. Zoals Frank Bovenkerk het formuleert in zijn onvolprezen boek Misdaadprofielen: De Zuid-Italiaanse Maffia, de Camorra en de ‘Ndrangheta, de Triaden van China, de Japanse Yakuza en La Cosa Nostra van de criminele families in de grote steden van de Verenigde Staten zijn allemaal lokale organisaties die hun macht gebruiken om de misdaad in hun territorium of in hun economische sectoren te organiseren.

 


De grote Mafiakenner Varese

Zo’n organisatiestructuur staat een effectieve ‘bedrijfsvoering’ niet in de weg, in tegendeel, en er is dan ook geen reden om te twijfelen aan de conclusie van beide Italiaanse artikelen: de ‘Ndrangheta is veruit de machtigste misdaadorganisatie in Italië en wellicht zelfs wereldwijd, met vertakkingen in alle werelddelen. Varese, groot kenner van de Russische mafia, gaat er prat op dat hij de cosy relationship tussen de Russen en de Calabriërs aan het licht heeft gebracht, een levensgevaarlijke coalitie.

Giuzzi wijst erop dat de ‘Ndrangheta zelfs tot het hoogste staatsapparaat is doorgedrongen via de vrijmetselarij, hij baseert zich daarbij op La rete degli invisibili, een boek van officier van justitie Nicola Gratteri en wetenschapsbeoefenaar Antonio Nicaso. Een geheim netwerk van onverdachte mensen dat de macht heeft om alles te beïnvloeden. Tja, dat doet weer sterk denken aan allerlei complottheorieën zoals we die al zo vaak hebben horen verkondigen. Uit serieuze studies over georganiseerde criminaliteit, van Varese, Bovenkerk, maar ook van iemand als Roberto Saviano, leer je dat misdadigers gewone mensen zijn die ook zonder geheime genootschappen en allerlei hocus pocus hun doel weten te bereiken.

Misdadigers zijn gevoelig voor dezelfde beeldvorming waar ook het grote publiek door geraakt wordt. Zowel Varese als Saviano, de grote Camorraspecialist, hebben bij voorbeeld aandacht voor de invloed van gangsterfilms op het ‘zelfbeeld’ van criminelen. De Godfatherfilms bij uitstek. We kennen dat ook van de tv-serie over Tony Soprano en zijn bende: geen grote plezier dan tijdens een vergadering imitaties ten beste te geven uit die films. On its release, schrijft Varese, real-life mobsters watched it endlessly. De weduwe van Louie Milito, die in 1988 werd doodgeschoten, meldde dat haar man de film ‘wel zesduizend keer’ had gezien. After seeing the film her husband and his crew were acting like Godfather actors kissing and hugging and coming out with lines from the movie. A couple of them started learning Italian. Saviano laat zien dat zelfs het dagelijkse spraakgebruik in Italië verandert onder invloed van Amerikaanse films. The Godfather draaide onder de naam Il Padrino—before the film came out no one in the Sicilian or Campania criminal organizations had ever used the term padrino. Het juiste woord is natuurlijk compare. Maar dat woord raakte snel in onbruik. Jongere leden van de mafia kochten zonnebrillen, gestreepte pakken en begonnen te praten zoals dat in de film gebeurde. Mafiabazen staken hun kin naar voren, zoals Marlon Brando, als ze zich in het openbaar vertoonden. Een forensische arts vertelde Saviano wat de gevolgen waren voor de lijken die hij op zijn ontleedtafel kreeg: ever since Tarantino these guys don’t know the right way to shoot! They don’t keep the barrel straight anymore. Now they hold it crooked like in the movies, which make for disaster. They hit the guts, groin, or legs, seriously wounding but not killing. And so they have to finish the victim off with  a bullet in the nape of the neck. A pool of pointless blood, a barbarism completely superfluous to the goal of execution.

De criminele bazen spenderen niet de hele dag aan de omgang met plaatselijke boefjes, ze hebben geen messen op zak, geen littekens op hun wang, zoals Scarface Al Capone. Ze kijken tv, studeren, gaan naar school, reizen naar het buitenland, studeren af en werken op een kantoor, dichtbij de macht. Net zoals jij en ik.

 

illustraties
Frederico Varese; bron: fredericovarese.com