De Indiase opstand tegen de Britse kolonialen

Een tijdje geleden schreef ik op deze plaats over Charles Dickens en de zogenaamde ‘Indiase Muiterij’ van 1857. De soldaten (sepoys) uit diverse garnizoenen van de Oost Indische Compagnie waren in opstand gekomen en hadden danig huisgehouden: veel Britse officieren en hun gezinnen werden ter dood gebracht, bezittingen vernield, huizen in de fik gestoken. Dickens was verontwaardigd, hij niet alleen, en zou hebben aangedrongen op de totale vernietiging van de Indiase bevolking — genocide dus. Roei ze uit! Zonder pardon.

Ik heb in het stukje mijn twijfel uitgesproken: hoe en in welke vorm heeft hij het gezegd? Ik heb geen duidelijke bron kunnen vinden. Maar zijn verontwaardiging was hoe dan ook selectief. Over de verschrikkelijke manier waarop de Britten wraak hebben genomen en de domme arrogantie waarmee ze India hebben kaalgeplukt, heeft de grote schrijver in alle talen gezwegen. De Britten hadden een ‘missie’, de ‘beschaving’  moest worden gevestigd, met meedogenloze dwingelandij. Het ging in 1857 om méér dan een soldatenopstand, er was wel degelijk sprake van pogingen om de Britten het land uit te werken en een eind te maken aan de koloniale uitbuiting. Indiase historici spreken dan ook liever van ‘revolte’, zelfs ‘revolutie’, dan van muiterij.

Had Dickens beter kunnen weten? Je zou denken van wel, hij had tenslotte ook een scherp oog voor de vele onrechtvaardige kanten van zijn eigen samenleving. Bovendien waren er tijdgenoten die zich wél tegen de Compagnie uitspraken. Een bekend voorbeeld is dat van John Stuart Mill, die nota bene in dienst was bij de multinational toen de bom barstte. He honourably condemned the British troops, who put down the rebellion, for participating in an “inhuman and indiscriminate massacre”, and “organising the seizing of persons in all parts of the country and the putting them to death without trial and then boasting of it in a manner almost disgraceful to humanity”, aldus de Australische historicus Nick Cohn. Overigens was Mill er net als Dickens van overtuigd dat zijn werkgever het volste recht had om India te ‘beschaven’. Volwaardig staatsburgerschap, had hij uiteengezet in zijn politieke geschriften, kan beter niet aan kinderen worden verleend—ze weten niet wat ze ermee moeten beginnen. Maar óók niet aan andersoortig lesser breed. Om Cohn nog eens te citeren: When Mill argued for the maximum possible liberty, he did not propose extending it to children, who were too young to make informed choices. He was equally adamant that the freedom he wanted for white European adults could not be extended to “backward states of society in which the race itself may be considered as in its nonage”. The subjects of empire were too juvenile to be free. They needed a despotic government, which funnily enough in the case of India was provided by the East India Company for which Mill worked.

Over achterlijkheid en vooruitgang, beschaving en primitiviteit gaan veel van de gesprekken die worden gevoerd in Krishnapur, de blanke enclave die in 1857 maandenlang door ongeregelde benden sepoys wordt belegerd. Krishnapur staat in feite voor Lucknow, de huidige hoofdstad van de deelstaat Uttar Pradesh, Noordoost-India. De Britse schrijver J.G. Farrell heeft het verhaal van de belegering opgetekend aan de hand van brieven, dagboekfragmenten, herinneringen, gesprekken en officiële archieven in de meesterlijke roman The Siege of Krisnapur uit 1973. De auteur won er de Booker Prize mee en zijn boek geldt in sommige kringen nog steeds als een van de allerbeste boeken ooit. Ondanks de huiveringwekkende gebeurtenissen, niet alleen  gevechten maar ook hongersnood, cholera en tal van andere ontberingen, is de roman af en toe verwoestend geestig. Het gezelschap gaat een vrijwel zekere ondergang tegemoet, maar blijft halsstarrig vasthouden aan de regels en rituelen die horen bij een gezeten aristocratie.

 


Bij Cawnpore beginnen de sepoys met moorden, mei 1857

Iedereen moet zich uit veiligheidsoverwegingen verschansen in de residentie van de Collector, maar dat stuit op ernstige bezwaren. Mevrouw Rogers moest haar eigen kamer opgeven voor een zwangere vrouw en was woedend dat ze zich nu te midden van het gajes bevond. De dames in de biljartkamer hadden groepjes gevormd op basis van de posities van hun echtgenoten of vaders. Mevrouw Rogers was getrouwd met de rechter en meende dat geen enkele groep fatsoenlijk genoeg was om zich bij aan te sluiten. Ze liep daardoor het risico van honger te moeten sterven want voor het gemak werden de voedselrantsoenen groepsgewijs verdeeld.

De Collector verbaast zich over de muiterij die is uitgebroken en spreekt zich uit tegen de jonge Fleury die net in India is aangekomen om in opdracht van de Oost Indische Compagnie te onderzoeken hoe het staat met de beschaving. Misschien heeft het leger een vergissing begaan, zegt de Collector, maar dat kan toch geen reden zijn om een superieure cultuur in zijn geheel af te wijzen? We zijn toch geen monsters, ook al trouwen we niet met de inboorlingen en moeten we niets hebben van hun gewoonten. De dingen zijn misschien niet allemaal perfect, maar op de langere termijn is een superieure cultuur als de onze onweerstaanbaar. Door onze wetenschap en moraal te combineren hebben we overduidelijk de beste manier gevonden om te leven. Tegen de waarheid kun je niet op. Fleury sputtert: Het is verkeerd om te spreken van een ‘superieure beschaving’, zoiets bestaat niet. Iedere beschaving is even slecht want door de beschaving worden onze natuurlijke instincten beknot. Beschaving is decadentie! De Collector schudt zijn hoofd: What rubbish, I have seldom heard such gibberish.

 


Bestorming bungalow in Meerut

Niemand van de natives steekt een vinger uit om de Britse beschavers te hulp te komen. Integendeel, iedere dag van de belegering verzamelt zich een grote menigte toeschouwers op een heuveltop om de destructie van de enclave van dichtbij mee te maken. Ze kwamen van overal, alsof er een festival gehouden werd. Er werd muziek gemaakt en gedanst, in allerijl werden stalletjes ingericht met lekkere hapjes en drankjes. Inheemse prinsen kwamen op olifanten aangereden, gevolgd door een leger bedienden. De Maharajah van het gebied had even geaarzeld of hij loyaal moest zijn aan de Britten, zijn zoon had daar op aangedrongen. Maar hij besloot zijn eigen weg te volgen: het hele land was opgestaan om de vreemdelingen en hun aanhangers weg te jagen, zijn eigen machtspositie zou zeker stijgen als de Company zou verdwijnen. Hij had geen belangstelling voor beschaving of vooruitgang; hij wilde geld, juwelen en naakte meisjes, of liever, omdat hij dat al had, nog veel méér van dat alles.

De muiterij vormde een waterscheiding in de Britse aanwezigheid op het Indiase subcontinent, maar The Siege of Krishnapur stopt als de benarde veste ontzet wordt—het is een roman, geen historisch handboek. De Amerikaanse historicus William Polk schrijft dat de muiterij aanleiding gaf tot primal hatred bij de koloniale machthebbers. Sommige Britse officieren eisten dat de opstandelingen levend gevild werden, andere gaven bevel de muiters voor de loop van een kanon te binden om ze in rafels te schieten—een en ander bijgewoond door grote aantallen toeschouwers die met geweld bijeengedreven waren en gedwongen werden te kijken. Niemand weet hoeveel Indiërs werden afgeslacht, maar vermoedelijk waren het er honderdduizenden. Hele dorpen en stadsdelen werden in de as gelegd, ook al hadden de inwoners part noch deel gehad aan de muiterij. Er werd op grote schaal gemarteld en gemoord. In het koloniale thuisland bepleitte Premier Lord Palmerston het platgooien van Delhi en de voormalige gouverneur-generaal Lord Ellenborough achtte het noodzakelijk dat alle muiters gecastreerd zouden worden.

Over die ongehoorde terreur lees je niets bij Farrell, maar hij laat overtuigend zijn uit welke mentaliteit die gruwelen zijn voortgekomen.

 

illustraties
J.G. Farrell; bron: rossall.org.uk
Sepoys in Cawnpore; bron: The History of the Indian Mutiny
Sepoys in Meerut;  bron: The Indian Mutiny, Saul David

 

By |2018-11-03T21:13:15+00:00zaterdag 3 november 2018|Categories: Blog|Tags: , , , , , |Reacties uitgeschakeld voor De Indiase opstand tegen de Britse kolonialen