Het afgelopen jaar heb ik diverse keren geschreven over het proefschrift van Ad van Liempt, begin mei 2019 verdedigd aan de Rijksuniversiteit te Groningen. Een lor, vond ik, maar zonder morren goedgekeurd door de Groningse promotiecommissie. Onbegrijpelijk. Daar kwam nog bij dat de promovendus zijn werkstuk al vele dagen vóór de plechtigheid in grote stapels in de boekhandels had laten bezorgen. Dat is een ongehoorde brutaliteit voor iemand die de officiële buluitreiking nog niet achter de rug heeft. Alsof hij er al helemaal zeker van was dat de hooggeleerde commissieleden hem wel zouden matsen. Ik kende Van Liempt niet, maar ik begreep later dat hij omstreeks 1 mei steevast met nieuwe boekjes op de markt komt vanwege de gratis reclame die de dagen van 4 en 5 mei opleveren voor schrijvers van studies over de Tweede Wereldoorlog, zijn specialiteit. Dit keer ging het over Gemmeker, de commandant van Kamp Westerbork.

Ik ga hier niet in detail herhalen wat ik al eerder op deze plaats heb geschreven. Het komt er in grote lijnen op neer dat ik verbijsterd was over de vele slordigheden in het boek, het gebrek aan structuur en, vooral, de totale veronachtzaming van zijn ‘voorgangers’; want ondanks zijn gekraai in de media, dat hij de eerste was die een biografie over Gemmeker had geschreven, waren anderen hem ruimschoots vóór geweest en als je dat niet wist, heeft de jonge doctor dat zorgvuldig voor je verborgen gehouden. Een houding die frontaal botst met de mores van de wetenschap en die niet alleen onwetenschappelijk maar ook bijzonder onfatsoenlijk is. Het is alsof je tegen die ‘collega’s’ (want dat zijn het, uiteindelijk) zegt: jullie zijn zielige krabbelaars die het niet waard zijn in mijn schaduw te staan. Pijnlijk, te meer als je ziet dat deze voorgangers er aanzienlijk beter in geslaagd waren de figuur Gemmeker uit de verf te laten komen dan Van Liempt. Hij schiet werkelijk op alle fronten tekort.

Al lezend had ik overigens diverse keren de indruk dat Van Liempt de minachting voor het graafwerk van de voorgangers af en toe grootmoedig wist te overwinnen: zijn teksten riekten soms verdacht veel naar plagiaat. In eerste instantie schreef ik dat ook op, maar ik heb de betreffende passages verwijderd omdat ik me realiseerde dat je je daarmee op glad, juridisch ijs begeeft. Het kon me trouwens ook niet bijzonder veel schelen, het ging mij om de kern: wat is erger, stukjes overschrijven van anderen zonder bronvermelding of een onsamenhangend, onevenwichtig, rammelend en liefdeloos werkstuk in elkaar plakken? Ik weet het antwoord: plagiaat is een zonde, uiteraard, maar de wetenschap te grabbel gooien is erger, een doodzonde. Om in Van Liempt’s vakgebied te blijven: je gaat Gemmeker niet verwijten dat er een vlek op zijn overhemd zit of dat hij zijn hond een schop heeft gegeven.

De kwestie van het plagiaat is overigens wel degelijk een hot issue geworden in Groningen. De ‘plagiaatdeskundige’ Bart Droog heeft in de zomer een zeldzaam doorwrocht onderzoeksjournalistiek rapport over Van Liempt’s werkstuk ingediend bij de noordelijke Rijksuniversiteit, als aanklacht tegen de verlening van het doctoraat. Iedere instelling voor hoger onderwijs heeft een commissie voor wetenschappelijke integriteit (CWI), die zulke klachten namens de universitaire gemeenschap in ontvangst neemt en beoordeelt. We hebben er het afgelopen jaar diverse voorbeelden van gezien—Leiden, Rotterdam, Amsterdam en dus ook Groningen. De klacht van Bart Droog werd door de commissie ‘ontvankelijk’ verklaard. Dit betekent dat de bezwaren van Droog zodanig zwaar en overtuigend waren dat de CWI deze niet zonder meer in de prullenmand kon smijten—wat ongetwijfeld de eerste impuls is, want een smet op de universiteit kunnen de universitaire autoriteiten nu eenmaal niet gebruiken.

Geachte heer Droog, schreef de secretaris van de commissie, in uw e-mail van 8 augustus 2019 heeft u de Commissie Wetenschappelijke Integriteit (CWI) op de hoogte gesteld van een door u vermoede inbreuk op de wetenschappelijke integriteit. Het betreft een beschuldiging van fraude, waaronder zelfs plagiaat, bij de totstandkoming van het proefschrift “Gemmeker: commandant van kamp Westerbork” door de heer dr. A.P.M. van Liempt. De commissie is van oordeel dat uw klacht ontvankelijk is en zal deze in behandeling nemen.

 


‘Plagiaatdeskundige’ Droog, grondig.

De briefwisseling plus de aanklacht van Droog is te vinden in: De zaak Ad van Liempt. Promotie tegen beter weten in. Voor iedereen toegankelijk op het adres www.droog-mag.nl van Droog Magazine – voor diepgravende onderzoeks-journalistiek. Over zaken uit heden en verleden die er toe doen of deden. Een bijster interessant medium.

Intussen was ook een andere studie verschenen waarin de naam Van Liempt prominent figureerde: Plagiaat en nivellering. Nieuwe trends in de Nederlandse geschiedschrijving over de Tweede Wereldoorlog, door Rudolf Dekker (Amsterdam, uitgeverij Panchaud). In de inleiding merkt de auteur op dat er veel mensen waren geweest die vol ongeloof hadden gereageerd op een stuk van Frits Barend in Het Parool (30 maart 2019), waarin een aantal gevallen beschreven werd van plagiaat en oncollegiaal gedrag bij Van Liempt. Barend heeft de hele zaak aan het rollen gebracht, hij lichtte de deksel van een beerput. Veel mensen konden de beschuldigingen niet geloven, aldus Dekker, maar ik wel, omdat ik een geval kende dat nog niet bekend was. Dat geval was een door Van Liempt nageäapte studie van de Utrechtse Maliebaan in de oorlog, nóg een sterk staaltje van bedrog en letterdieverij. Dekker bespreekt ook Van Liempt’s proefschrift en ander werk. Zijn oordeel is, om het zacht te zeggen, vernietigend. Van Liempt’s boodschap over de Tweede Wereldoorlog is dubieus (hij is de spreekbuis van de zogenaamde ‘nivellering’: we waren allemaal een beetje burgemeesters in oorlogstijd), maar ook als geschiedkundige schiet hij tekort. Zijn proefschrift ontbeert essentiële onderdelen van een wetenschappelijk onderzoek en hij maakt zich schuldig aan wetenschappelijk wangedrag. Au, au, au.

 


Rudolf Dekker slaat toe.

Ondanks de overmacht aan bewijsmateriaal, heeft de CWI van de Rijksuniversiteit te Groningen de aanklacht van Droog over fraude en plagiaat afgewezen. Ik citeer uit het persbericht: De Commissie Wetenschappelijke Integriteit (CWI) van de Rijksuniversiteit Groningen is tot de conclusie gekomen dat Ad van Liempt zich met zijn proefschrift ‘Gemmeker; commandant van kamp Westerbork’ niet schuldig heeft gemaakt aan een schending van de wetenschappelijke integriteit. Het bericht spreekt er verder over dat volgens de commissie de klacht op onderdelen aanleiding geeft tot het oordeel dat er sprake was van onzorgvuldigheden.  De slordige bronvermelding wordt gememoreerd en ook de verkoopdatum van het boek, voorafgaand aan de promotiedatum. Maar, zegt de commissie: niet elke onzorgvuldigheid betekent een inbreuk op de wetenschappelijke integriteit.

 


Frits Barend, de deksel van de beerpunt gelicht

Tja, zo lusten we er nog wel een paar, of liever gezegd: de lust vergaat ons. Dat de commissie de slordigheden en de verkoopdatum noemt ligt nogal voor de hand. Iedereen die kan lezen, ziet dat onmiddellijk, bovendien had ik dat zelf ook al opgeschreven. Het teleurstellende van het oordeel is dat de promotores en de promotiecommissie buiten schot blijven. Al die schrijnende slordigheden (en erger) zijn blijkbaar met de mantel der liefde bedekt, of ernstiger, niet eens opgemerkt. Nog veel teleurstellender is dat bij de afweging van de tekorten van de dissertatie nu alle aandacht is gevestigd op het plagiaat. Dat kon—ondanks de onweerlegbare analyses van Droog en Dekker–blijkbaar niet worden geconstateerd.

Het lijkt nu alsof alles in orde is met het werkstuk van Van Liempt, op een paar kleinigheden na. Maar in Groningen is de wetenschap met voeten getreden, plagiaat of niet, en dat heeft de CWI discreet opzijgeschoven. Als ik in Groningen zou zijn gepromoveerd, ik huiver bij de gedachte, zou ik mijn bul hebben teruggestuurd. Subiet.

 

illustraties:
Ad van Liempt; bron: nos.nl
Rudolf Dekker; bron: podiamiddendrenthe.nl
Frits Barend; bron: helden.media
Bart Droog; bron: copyright Bart Droog