Ik trok de boekjes maar weer eens uit de kast: In His Own Write en A Spaniard in the Works, halverwege de jaren zestig uitgekomen bij uitgever Jonathan Cape: werk van John Lennon. Gedichtjes, korte verhaaltjes, taalexperimenten, tekeningen, absurditeiten. Enkele jaren voordat Monty Python werd opgericht, lichtjaren voor het succes van de Belgische kunstenaar en cartoonist Kamagurka—beide ‘instellingen’ die zonder John Lennons voorbeeld bijna niet denkbaar waren. Hij begon net triomfen te vieren met de Beatles, de ene tophit na de andere. De Verenigde Staten vielen aan zijn voeten na het opzienbarende optreden bij de Ed Sullivan Show. Uitgever Tom  Maschler van Cape vertelde later dat hij nogal zenuwachtig was geweest toen In His Own Write uitkwam: hij hoopte dat het boek serieus besproken zou worden, wat niet voor de hand lag. Everyone thought that no Beatle could ever write a book of art.

Het boek werd uitermate positief ontvangen, The Times Literary Supplement prees de schrijver voor zijn ‘bijdrage aan de Engelse taal en de Britse verbeeldingskracht’. Dit ondanks ingezonden brieven over de verloedering van het Britse onderwijs waarvan het werk van John Lennon het zoveelste bewijs zou vormen. Maschler had een fijne neus voor schrijverschap: hij introduceerde auteurs als Philip Roth, Salman Rushdie, Gabriel Garcia Marquez, John Fowles en Ian McEwan in Groot Brittannië—het eerste boek dat hij bij Cape liet verschijnen was Catch-22 van Joseph Heller; hij had niet meer dan 250 pond betaald voor de rechten.

De onderhandelingen met Lennon verliepen gesmeerd via manager Brian Epstein, Maschlers bod van 10.000 pond werd zonder aarzeling geaccepteerd. Het contact met Lennon zélf was ingewikkelder: die kon zich al niet meer op straat vertonen zonder horden gillende meisjes achter zich aan te krijgen. Ze moesten elkaar op curieuze plekken en tijden in het geheim ontmoeten. Het grootste probleem was in feite het voorwoord van Paul McCartney, vanaf zijn twaalfde bevriend met Lennon. Dat zou minstens duizend woorden moeten tellen maar McCartney leverde een getypt velletje in met daarboven in handschrift: Beste Meneer Cape, ik heb maar 234 woorden, maar dat maakt me niet uit. Bij Cape maakte het wel uit en er zijn allerlei pogingen ondernomen om er nog iets van te maken, maar de tekst is uiteindelijk onveranderd in het boek terechtgekomen. Aardig en direct, trouwens. Voor het schoolblad had Lennon een gedichtje geschreven over de uitspraak van een kluizenaar, schreef McCartney: as breathing is my life/to stop I dare not dare. Ik vroeg me onmiddellijk af: is he deep? Na school werd John lid van een groepje met de naam Beatles en nu komt-ie met een boek. Again I think – ‘Is he deep?’. ‘Is he arty, with it or cultured?’ Je moet niet zoeken naar verborgen betekenissen, schrijft McCartney: none of it has to make sense and if it seems funny then that’s enough. Hij ondertekent met ‘Paul’ en voegt onder zijn naam nog iets toe: P.S. I like the drawings too. Zo’n aanbeveling wil je wel hebben. Een paar jaar geleden werd de oorspronkelijke tekst van dit voorwoord bij Sotheby aangeboden voor 30.000 pond en grif verkocht.

Bij diezelfde veiling werden ook de bijdragen van Lennon zelf te koop aangeboden, Maschler had ze vijftig jaar bewaard in zijn bureau. Hij heeft bijna 3 miljoen pond opgestreken. Dat ik de bundeltjes van Lennon uit de kast haalde, was naar aanleiding van een bericht dat er eind deze maand opnieuw een veiling zal plaatsvinden met Lennon’s werk. Ditmaal is zijn tweede bundel aan de beurt, uit 1965: A Spaniard In The Works. Ik vond het destijds beter dan het debuut en dat vind ik eigenlijk nog steeds. De prijzen die gevraagd worden zijn onvoorstelbaar, maar je kijkt tegenwoordig nergens meer van op in deze sector, het aantal miljardairs neemt per dag met handenvol toe. The Wumberlog (or The Magic Dog) moet omstreeks 30.000 pond opbrengen, Bernice’s Sheep en The Faulty Bagnose worden ieder op zo’n 15.000 pond ingezet. De andere gedichten en verhaaltjes zijn met de schrijfmachine geschreven, maar zijn verlucht met de oorspronkelijke aantekeningen en correcties van Lennon. Dat moet nog altijd bedragen van duizenden ponden opbrengen. Alle illustraties zijn verkocht in 2014, ook die uit het tweede boek. De prijzen varieerden van zo’n 30.000 pond tot maar liefst 75.000 pond.

 


Uit A Spaniard In The Works

The Wumberlog is een gedicht van dertig vierregelige verzen over een jongetje dat een ingewikkelde tocht onderneemt om zijn oom Joe te zoeken. Hij komt op een begraafplaats waar mensen begraven worden door een leger grafdelvers, de hoofden blijven boven de grond.

Without a word, and spades on high,
They all dug deep and low,
And placed the boy into a hole
Next to his Uncle Joe.

‘I told you not to come out here’,
His uncle said, all sad.
‘I had to Uncle’, said the boy.
‘You’re all the friend I had’.

In het licht van de Brexitnarigheid en de Europese verkiezingen heeft het verhaaltje The General Erection wel een zekere actualiteitswaarde als het gaat over Harassed Wilsod die een kleine overwinning behaalt op de Torchies, thus pudding the Laboring Partly back into powell after a large abcess.

 


Uit: A Spaniard In The Works

A Spaniard is over het algemeen wat meer ‘betrokken’ bij maatschappelijke omstandigheden dan Lennons eerste boek, dat vooral speels was en vol fantasie. De pastiche op Sherlock Holmes en Dr Watson heeft en serieuze ondertoon: de moord op een prostituee. Shamrock Womlbs krijgt een telephart met de mededeling dat Oxo Whitney uit de gevangenis ontsnapt is. En hij weet uiteraard wat hem te doen staat. Ellifitzgerrald my dear Whopper, zoals hij zijn trouwe, maar oliedomme metgezel toespreekt. Bij het titelverhaal denk je onwillekeurig aan Manuel, de kellner van Fawlty Towers, hoewel die creatie pas tien jaar later gestalte kreeg. Jesus El Pifco was a foreigner and he knew it. He had imigrateful from his little white slum in Barcelover a good thirsty year ago having first secured the handy job as coachman in Scotland. Als de moeder van Jesus op bezoek komt om haar zoon nog te zien voordat ze dood gaat, wordt de ‘gastarbeider’ door zijn werkgever, de Laird of McAnus, op staande voet ontslagen.

 


Shamrock Womlbs en Dr Whopper

De verhaaltjes, gedichtjes en tekeningen van Lennon zijn geestig, vrolijk, soms ‘deep’. Zijn Engels is aanstekelijk. In mijn omgeving was het jaren gebruikelijk om you might well arsk te zeggen als je bedoelde: dat is maar de vraag, zou het zo zijn, je vraagt het je af. Of perhumps als het misschien was. I believe, boot… was altijd een fraai begin van een gesprek, terwijl The National Health Cow een uitstekende aanduiding voor het ziekenfonds was. Maar van de gedachte dat al die versjes en grapjes voor vele duizenden ponden in handen komen van Russische oligarchen en Saoedische oliesjeiks, word je niet blij. Ik niet, tenmiste, you might well arsk…

 

illustraties
alle illustraties afkomstig uit: A Spaniard In The Works, London (Cape) 1965