Jaipur, in de Indiase deelstaat Rajasthan, is de plek waar de grootste literaire manifestatie ter wereld plaatsvindt: het Jaipur Literature Festival, dat sinds 2005 bestaat en jaarlijks, eind januari, massa’s mensen trekt. De toegang is gratis, er komen sprekers uit de hele wereld en de typische, irritante Indiase gewoonte om beroemdheden van het gewone volk af te schermen en met onvoorstelbare strijkages te behandelen, wordt achterwege gelaten. Misschien omdat het festival mede is opgericht door journalist/historicus William Dalrymple die niets van zulk vertoon moet hebben. Op het festival komen niet alleen romanschrijvers maar ook dichters en geleerden. Een paar jaar geleden, herinner ik me, was de belangstelling voor dichter Javed Akhtar zó groot dat zijn optreden diverse keren herhaald moest worden om alle belangstellenden aan hun trekken te laten komen. Begrijpelijk: hij leest zijn (Urdu-)poëzie zó prachtig voor dat je wel de hele dag naar hem zou willen luisteren. Hij is overigens een van de succesvolste toeleveranciers van liedjes en dialogen aan de Bollywood-filmindustrie, wat ook een deel van zijn populariteit verklaart. Een gehoor van een paar duizend mensen voor een spreker is gewoon en in totaal loopt het aantal bezoekers in de vele tienduizenden. Dit jaar zouden er zelfs een kwart miljoen belangstellenden geweest zijn.

Het Festival 2014 is net afgelopen en ik las in de krant dat er dit jaar geen sprake was van ruzie, opwinding, conflict of andere narigheid. Een unicum, want ieder jaar is er wel iets. Vorig jaar bij  voorbeeld, het optreden van socioloog Ashis Nandy tijdens een forum. Het ging over corruptie en hij zou hebben gezegd dat de corruptie toeneemt bij de laagste kasten in India. Chief Minister Mayawati van de deelstaat Uttar Pradesh, zelf van ‘lage’ komaf (en…  corrupt tot in haar merg), eiste zijn arrestatie en onmiddellijke stopzetting van het festival. Nandy betoogde dat zijn woorden uit de context waren gelicht, hij had alleen maar gezegd dat leden van de hogere kasten corruptiepraktijken beter weten te verbergen dan leden van de laagste kasten, niet dat de corruptie per kaste méér of minder was.

Er is diverse keren pittig gediscussieerd over de vraag of de Engelstalige Indiase literatuur superieur is aan de Indiase literatuur die in een van de vele andere talen van het land wordt geschreven — mede naar aanleiding van opmerkingen in die geest van zowel Naipaul als Rushdie (bien étonnés de se trouver ensemble). Schrijfsters als Shashi Deshpande en Anita Desai, beiden in het Engels schrijvend, maar fel gekant tegen zulke suggesties, hebben zich toen duchtig geweerd — als ik het me goed herinner. Dalrymple zélf is ook al eens lijdend voorwerp geweest bij scherpe uitvallen tegen de overheersing van Engelstalige schrijvers op het festival. Maar het grootste schandaal vond ongetwijfeld plaats in 2012, toen Salman Rushdie was aangekondigd, maar niet verscheen.

The Satanic Verses is nog steeds verboden in India en een van de vooraanstaande Moslimautoriteiten, Darul Uloom Deoband, had opgeroepen om Rushdie te weren van het festival, onder applaus van talrijke andere moslimorganisaties; ook de gebruikelijke doodsbedreigingen deden zich voor. De auteur besloot niet te komen, maar op het festival werden uit protest passages uit zijn boek voorgelezen door schrijvers als Hari Kunzru, Amitava Kumar en Ruchir Joshi. De festivalorganisatie heeft die steunbetuiging beëindigd, uiteraard onder felle protesten.

In het licht van alle treurige Nederlandse berichten over het sluiten van boekwinkels en het einde van de literatuur, is het wel eens goed om je te realiseren dat er nog plekken op de wereld zijn waar het boek iets belangrijks betekent.