Nieuws wacht niet, zegt de hoofdredacteur van NOS Nieuws in het gelijknamige artikel dat afgelopen week stond afgedrukt in VPRO Gids (no. 29, 18/24 juli 2015). Het stuk is gewijd aan twee NOS-correspondenten, onze mannen in Brussel en Parijs. Ik ben onbelast door voorkennis, want ik heb nooit eerder zelfs maar een glimp van deze mannen opgevangen, ik haal mijn nieuws van Internet, de BBC, Canvas of uit de krant, heel vaak via vrienden en vriendinnen, actieve radioluisteraars. Toch kijk ik op van de reportage. Interessant om iets van de organisatie en achtergrond van het nieuws te leren. Een kijkje in de keuken, zoals dat heet.

De hoofdredacteur licht zijn uitspraak toe: Als er nieuws is moet het op alle verschillende platforms verteld worden. Volgens deze specialist is nieuws blijkbaar iets dat zich op eigen kracht door de wereld verplaatst en door een journalist wordt opgevangen en doorgegeven. Die opvatting zie je ook bij de ondervraagde correspondenten; uiteraard zou je zeggen, ze werken voor die baas. Ze spreken bij voorbeeld over nieuwsluwe dagen, en één van hen vertelt hoe het nieuws tot hem kwam. Er is ochtendnieuws, begrijp ik, ik neem aan dus ook middagnieuws en avondnieuws; soms is nieuws nieuws, dan weer is nieuws al bekend, maar blijkbaar toch nog nieuws. Ik moet er aan wennen om te lezen dat nieuws al bekend zou kunnen zijn. Is het dan nog nieuws? Journalisten hebben daar blijkbaar geen moeite mee. Ik heb wél moeite met hun vakjargon, dat zal het wel zijn.

Over zulk soort ‘nieuws’  – nieuws dat al bekend is of juist niet – las ik toevallig ook in een stukje dat was gewijd aan de nieuwe hoofdredacteur van De Telegraaf, Paul Jansen. Voor hele volksstammen begint iedere dinsdagochtend met de column van deze politieke commentator, want de artikelen van Jansen bevatten altijd een scherpe analyse en vaak nieuws dat nog nergens anders is verschenen. Tja, dat lijkt me inderdaad de definitie van wat nieuws is. Het kan ook precies andersom. Volgens een bekende anekdote wilde destijds de hoofdredacteur van Algemeen Handelsblad niet publiceren dat de Eerste Wereldoorlog was uitgebroken, ondanks een overtuigend bericht van zijn correspondent in Berlijn – de grote baas had het nieuws nog nergens anders gelezen.

Tegen deze opvatting van het nieuws als een zelfstandige, bijna mythische verschijning, is de laatste jaren gefulmineerd. In Nederland met name door de oprichters van De Correspondent. De nadruk op het nieuws, de actualiteit, gaat ten koste van het inzicht in maatschappelijke ontwikkelingen. Vinden zij. Journalisten zouden zich meer met de achtergronden moeten bezighouden dan zich te laten voortstuwen door de waan van de dag. Zo ongeveer. Van deze of soortgelijke kritische geluiden klinkt niets door in de VPRO Gids. Integendeel. De verslaggever laat zien hoe correspondent Ron Linker rusteloos achter het nieuws aanjaagt. Tijdens hun gesprek ‘verliest hij de Franse radio niet uit het oor en hangt af en toe “Hilversum” (ik neem aan dat hier zijn opdrachtgever mee wordt bedoeld, LB) aan de lijn’. Als Hilversum nog eens belt besluit de correspondent op weg te gaan naar Calais – hoewel hij in Parijs zit, wordt het nieuws blijkbaar door ‘Hilversum’ in de buurt van Calais gesignaleerd.

We snelwandelen terug richting metro. Linker schakelt op zijn smartphone tussen Hilversum, Franse nieuwszender en thuisfront en live met mij. Hij negeert rode voetgangerslichten (….) Met moeite hou ik hem bij. Het doel blijkt een taxi die ik niet gezien had voor een verkeerslicht. Linker geeft zijn huisadres en vraagt of de chauffeur de radio op een nieuwszender wil zetten. Het bellen gaat door (…) Hij gaat thuis zijn auto ophalen om daarna naar Calais te rijden.

Avonturen van Kuifje.

Ondanks de voorstelling van het nieuws als onafhankelijke, zelfstandige kracht, buiten de persoon van de correspondent om, is de praktijk een stuk ingewikkelder. Want ook al heb je als NOS een correspondent in Parijs, het nieuws moet worden gebracht vanuit Nederlands perspectief – wat dat dan ook mag zijn. Je hebt Frans nieuws, maar wat je in Parijs en omstreken moet verzamelen is nieuws dat een relatie heeft met Nederland. De hoofdredacteur van NOS Nieuws legt uit dat correspondenten niet langer dan een paar jaar op dezelfde plaats kunnen zitten. Als je ergens heel lang blijft, ben je geen buitenstaander meer en zie je minder goed wat er plaatsvindt, zegt hij. Daarnaast kijk je niet met de ogen van je Nederlandse publiek.

Juist, ja.  ‘Nieuws’, zoals opgevat door NOS Nieuws en soortgelijke instellingen, is dus door een journalist/correspondent geformuleerde informatie die op grond van een bepaald stramien is aangepast aan en gericht op een bepaald lezers- of kijkerspubliek. De praktijk is anders dan de ideologie. Met nieuws als een zelfstandige kracht die boven de parijen zweeft en door de journalist in een netje wordt gevangen, heeft de nieuwsvoorziening uiteindelijk bitter weinig te maken.

Decennia geleden liet de Amerikaanse socioloog Herbert Gans zien, dat ‘nieuws’ in werkelijkheid  vooral ‘nationaal nieuws’ is, gericht is op personen die op de een of andere manier een vooraanstaande rol spelen in de nationale arena: knowns, zoals hij ze noemde: presidenten, volksvertegenwoordigers, hoge ambtenaren, bedrijfsleiders, opinion leaders. Ontwikkelingen die zich in de wereld afspelen zijn alleen waard genoemd te worden voor zover ze repercussies hebben voor de eigen natie – wat je zegt: je ziet het nieuws dus ‘met de ogen van je Nederlandse publiek’. In liefst van bovenaf, vanuit het perspectief van de bovenbazen. Om het plat te zeggen: nieuws is handel, het is informatie die op de markt verkocht moet worden. De hoogstbiedende bepaalt grotendeels de inhoud en de toon. Gans pleitte ooit, in zijn studie van nieuwsorganisaties, voor nieuws vanuit breder perspectief. Minder eenzijdig gezien vanuit het belang van de powers that be, meer representatief voor maatschappelijke ontwikkelingen in het algemeen en meer ‘van onderop’. Minder nieuwsfeitjes, juist meer achtergrond, samenhang. Gans schreef zijn studie in 1980, pas de laatste jaren worden zijn gedachten langzamerhand gemeengoed. Lijkt het. De beginselverklaring van De Correspondent luidt als volgt:

Nieuws wordt veelal gedomineerd door soundbytes, stereotypes en clichés. De Correspondent wil iets doen aan deze simplificatie en beeldvorming. Ze wil van ‘nieuws’ naar ‘nieuw’ door 1) relevantie zwaarder te laten wegen dan actualiteit, 2) meer tijd en ruimte te geven aan onderzoek en alternatieve vormen van journalistiek, 3) openlijk verantwoording af te leggen over de eigen journalistieke keuzes en dilemma’s, 4) meer aandacht te besteden aan factchecking en 5) de invloed van andere media op ons wereldbeeld structureler te betrekken in de verslaggeving.

Of dit medium zich wel zo zorgvuldig houdt aan de eigen beginselverklaring, kan ik niet goed beoordelen, maar het lijkt me dat ze in hun smaak voor nieuws lichtjaren vóórliggen op NOS Nieuws.

 

illustraties:
de baas van NOS Nieuws; bron: www.volkskrant.nl
NOS Nieuws
in actie; bron: sachadeboerfan.blogspot.com