In het alledaagse spraakgebruik betekent ‘kruistocht’ iets als—laten we de betekenis overnemen uit Van Dale—een georganiseerd, heftig, of vurig opreden van een groep personen tegen iets dat zij verwerpelijk vinden, of juist vóór iets dat ze als wenselijk of goed beschouwen. Ik beken ruiterlijk dat ik zelden of nooit aan de oorspronkelijke, historische betekenis denk als ik het woord zie of hoor en ik weet zeker dat het begrip niet bij mijn eigen gangbare vocabulaire hoort. Maar de laatste tijd dringt het scherper tot me door dat ‘kruistocht’ in die laatste betekenis een duidelijke actualiteitswaarde heeft gekregen, met alles wat daar aan associaties bijhoort.

Dat bleek bij voorbeeld uit informatie over de achtergronden van de laffe Australische moordenaar die afgelopen maand tientallen onschuldige moskeegangers in het Nieuw-Zeelandse Christchurch neermaaide. Er zat systeem in zijn gekte—in de media werden zijn gangen nagegaan en werd zijn doopceel gelicht. Hij was een enthousiast reiziger, met name naar Europa, dat hij beschouwde als het ‘ware continent’. Zijn eigen land en Nieuw-Zeeland waren in zijn ogen slechts replica’s—voor de oorspronkelijke bewoners had hij blijkbaar een blinde vlek. Hij was geobsedeerd door de strijd tegen het Ottomaanse rijk in wat tegenwoordig landen als Griekenland, Bosnië, Montenegro en Kroatië zijn. Maar tijdens een verblijf in Frankrijk zou er iets in hem ‘geknapt’ zijn, lees ik in NRC (5 april 2019). Ik citeer nu: Hij voelde ‘kokende woede’ en ‘verstikkende wanhoop’ bij de aanblik van een supermarkt in een plattelandsstadje waar in zijn waarneming meer gekleurde dan witte mensen kwamen. Hij besloot het recht in eigen hand te nemen.

In Portugal bezocht hij het Convento de Christo, een klooster uit de twaalfde eeuw, gesticht door de Tempeliers. Om die sekte draait het: hij kreeg bij zijn moordpartij in Christchurch de ‘zegening’ van de ‘herboren Tempeliers’ van wie die andere massamoordenaar, Anders Breivik, volgens hem de leider is. In extreemrechtse kringen, zoals de Nederlandse PVV, zou de symboliek van de Tempeliers vooral in de aandacht gekomen zijn sinds de opkomst van de Islamitische Staat. Zoals de Tempeliers zich hebben ingezet voor de bevrijding van het ‘Heilige Land’, zo zouden hun hedendaagse navolgers strijden tegen de ‘Islamitische invasie’ van het ‘Avondland’. De politicoloog Eric Kaufmann zei het onlangs in fraaie bewoordingen tijdens een interview: de krachten die populistisch rechts voortstuwen, liggen ook ten grondslag aan Christchurch.

 


Het is God’s wil

De eerste kruistocht werd geïnitieerd door Paus Urbanus II in 1095, vanuit zijn standplaats Clermont. Hij reageerde op een verzoek uit Byzantium om hulptroepen in de strijd tegen de Seljuk-Turken. De paus rook voordeeltjes, hij had het moeilijk met de ‘tegenpaus’ Clemens III en kon wel wat prestige gebruiken. Hoewel de Byzantijnse keizer zich zorgen maakte over de Turkse invasie van Anatolië, wist Urbanus de missie te veranderen in een veldtocht tegen de Turken die Jeruzalem zouden bedreigen. Dat sprak zijn volgelingen meer aan. Als doorgewinterde charlatan beloofde hij van alles en nog wat in ruil voor steun aan zijn particuliere campagne: het minste was wel dat al je zonden vergeven zouden worden. Als plaatsvervanger van God op aarde stelde hij de hele onderneming in het licht van de religie. Over het lot van het Heilige Land en de positie van Jeruzalem had gedurende vele honderden jaren niemand zich in Europa ooit bekommerd, nu werd het opeens een dure plicht de Islamitische bezetters te verdrijven. De volgelingen van Urbanus werd verteld dat ze God’s wil uitvoerden. Urbanus had volgens een getuige uitgeroepen: Als er een gewapende aanval plaatsvindt tegen de vijand, laten we dan als soldaten van God uit één keel laten klinken: het is God’s wil, het is de wil van God!

 


Sla d’r op los!!!

De overeenkomsten met hedendaagse terreurgroepen zijn frappant, hoewel bij sommige niet God, maar Allah wordt aangeroepen. De Turken moesten niet alleen uit Palestina worden verjaagd, maar heel Europa moest meteen maar van alle smetten vrij worden gemaakt. De reconquista kreeg een nieuw impuls door de inzet van de Tempeliers. De ‘Moren’ werden uit Spanje en Portugal verjaagd—al zou dat nog honderden jaren duren—maar ook de intense haat van de kerk tegen Joden werd met kracht botgevierd. Schijnbaar talloze aantallen trotse, maar verarmde edellieden, begerig naar eer en gretig op zoek naar buit, gingen in op de oproep van Urbanus, schrijft de Amerikaanse historicus William Polk. Doordrongen van diens fanatisme en hun eigen wereldse overwegingen, toonden ze hun toewijding aan de bevrijding van het Heilige Land door laaghartige aanvallen op weerloze Joden in alle getto’s van Europa.

 


De belegering van de Gouden Stad

Al in de achtste eeuw waren moslims uit Marokko bij Gibraltar overgestoken naar Spanje en vanaf omstreeks 710 ontwikkelde zich honderden jaren lang een gemengd Joods-Islamitische cultuur met eigen universiteiten waar filosofen, geneeskundigen, natuurkundigen, dichters en musici de vrijheid hadden hun specialismen tot bloei te brengen. Zoals historici hebben laten zien, was het contrast met de rest van Europa verbijsterend. De weinigen die konden lezen en schrijven, zaten opgesloten in kloosters. Wie daarbuiten ‘geletterd’ was, had ongeveer het niveau van een hedendaagse pupil op de lagere school. Vermoedelijk hebben weinig ondertekenaars van de Magna Carta veel meer kunnen schrijven dan hun eigen naam en de tekst zelf zal vrijwel niemand hebben kunnen  lezen of begrijpen. In Al-Andalus bestond daarentegen een briljant klimaat voor de kunsten, nieuwe vormen van dichtkunst, de opkomst van de troubadourbeweging. In de architectuur en op het gebied van de wetenschappen vond een verbinding plaats met de klassieke Romeinse en Griekse wereld en met landen als Italië waar de basis werd gelegd voor de Renaissance. Terwijl in Europa de bevolking grotendeels te vinden was in kleine plattelandsvestigingen, waren Islamitische steden als Baghdad, Caïro, Cordoba en Sevilla, later ook Istanbul, Fez, Delhi, Isfahan, Timbuktu bakens in een wereld vol duisternis. Overal kreeg de Dar al-Salam gestalte, het domein van de vrede, met een redelijke mate van respect voor culturele en religieuze diversiteit, waar Joden, Hindoes, Christenen en Boeddhisten naast elkaar konden bestaan—totaal ondenkbaar in het Christelijke Europa, waar met grof geweld afgedwongen apartheid de regel was.

De ‘boreale’ vreemdelingenhaat kwam tijdens de kruistochten tot een climax, de Tempeliers en andere kruisridders zagen het als hun godsdienstige bestemming om zowel Joden als Moslims af te slachten. A wave of persecution, increasingly cruel in its methods, spread all over Western Europe, stelde de Britse Royal Commission vast in haar rapport over de levensvatbaarheid van Israël…. en toen moest de Holocaust nog plaatsvinden. Hoe moet het eigenlijk met je gesteld zijn als je door deze golf van achterlijke gewelddadigheid laat inspireren?

 

illustraties
Paus Urbanus; bron: nl.dreamstime.com
Voor Jeruzalem; bron: www:vilters-vanhemel.be
Kruisridder; bron: historiek.net
De synode; bron: geschiedenisbeleven.nl