Standbeeld voor Indiase eenheid

Twee keer zo groot als het Vrijheidsbeeld, kosten bijna vierhonderdmiljoen euro, inderdaad, het Beeld van de Eenheid staat in volle glorie op een kunstmatig eiland in de Narmada-rivier. Met het gezicht naar de Sardar Sarovar-dam, ten zuiden van de stad Vadodara, deelstaat Gujarat. Zelfs in een Nederlandse krant stond een foto van het nieuwe Indiase wereldwonder (NRC Handelsblad 31 oktober 2018). Naar verwachting zullen meer dan tienduizend mensen per dag het kunstwerk komen bekijken. Wie symboliseert de ‘eenheid’? Het gaat om Vallabhbhai Patel, de allereerste Minister van Binnenlandse Zaken in het zelfstandige India, steun en toeverlaat van Premier Nehru, bijgenaamd Iron Man en gewoonlijk aangeduid als Sardaar (सरदार), kortweg ‘chef’ of ‘baas’. De bekende Bollywoodfilm die over hem gemaakt is, heet zo en iedereen in India weet dan meteen wie het is.

Welke ‘eenheid’ de makers en initiatiefnemers voor ogen hadden, ligt voor de hand: de eenheid van India. Patel’s reputatie van ‘ijzeren man’ is voor een groot deel gebaseerd op de rol die hij heeft gespeeld tijdens de onderhandelingen over de onafhankelijkheid, vlak na de Tweede Wereldoorlog. De Congress Party van Nehru, waarmee ook Mahatma Gandhi een tijdlang was geassocieerd, streefde naar een onverdeeld India onder federaal gezag. Dat was nog niet zo vanzelfsprekend, want het gebied kende honderden zogenaamde ‘prinsdommen’ die mogelijk een afzonderlijke onafhankelijkheid zouden kunnen bedingen—dat was hun tenslotte plechtig beloofd door de Britse koloniale macht. Een dergelijke ‘balkanisering’ was voor velen een schrikbeeld en met name de Amerikaanse regering drong er bij de Britten op aan om er alles aan te doen om dat te voorkomen. Het was Patel’s opdracht om ‘alle appels in de mand’ te krijgen, zoals destijds over de situatie werd gesproken. Hij gebruikte de botte bijl, veel onderhandelingsruimte kregen de ‘prinsen’ niet. De paar dwarsliggers werden met behulp van keihard militair vertoon—bezettingsleger en al—tot de orde geroepen.

Overigens lukte het zelfs Patel niet om de stichting van een onafhankelijk Pakistan (Oost en West; Oost-Pakistan werd later alsnog onafhankelijk als Bangla Desh) te voorkomen, de voormalige Britse jewel in the crown werd verdeeld op basis van godsdienstige tegenstellingen: Pakistan werd een Moslimstaat. De Partition ging gepaard met onvoorstelbaar menselijk leed. Terwijl de onafhankelijkheid officieel werd uitgeroepen op 15 augustus 1947 trokken vele miljoenen van India naar Pakistan en omgekeerd, terwijl ze huis en haard moesten achterlaten. De volksverhuizing werd geteisterd door roof, moord en doodslag, naar schatting vielen er minstens drie miljoen doden. We mogen aannemen dat het standbeeld voor Patel de eenheid van India vertegenwoordigt, niet de eenheid van de voormalige Britse koloniale rijk als geheel.

 


De kop van Vallabhbhai wordt gegoten.

Patel werd geboren in een dorpje ten zuiden van Ahmedabad, Gujarat, 1875. Zijn familie bestond uit patidars, kleine maar invloedrijke grondbezitters. Hij trok met zijn eigen, zorgvuldig bijeengeschraapte geld naar Engeland om rechten te studeren (net als Mahatma Gandhi eerder had gedaan en ook zijn grote tegenspeler van de Moslimpartij, Mohammand Ali Jinnah, zou doen—beiden overigens ook Gujaratis). In 1913 keerde hij terug naar India, waar hij een succesvolle juridische praktijk begon en zich mengde in de plaatselijke politiek. Na Gandhi te hebben ontmoet tijdens een manifestatie, werd Patel gewonnen voor de strijd om de onafhankelijkheid. Hij realiseerde zich dat je dit hogere doel ook zou kunnen bereiken met ‘verboden’ activiteiten, zoals stakingen en acties van geweldloos verzet. Gandhi werd zijn grote leermeester en Patel deed afstand van zijn ‘Britse’ trekjes: hij stopte met bridge, gaf het roken op en verbrandde zijn Europese maatpakken en fluwelen hoeden. Hij kleedde zich voortaan in een simpele lendendoek, net als zijn grote voorbeeld. Zoals Patrick French opmerkt in zijn geschiedenis van de Indiase onafhankelijkheid: for a man of Patel’s character, this was a remarkable reversal.

 


De sardaar overziet het slagveld van de Namada-rivier.

Anders dan Gandhi was Patel geen man van sentimenten en anders dan zowel Gandhi als Nehru was hij geen groot voorstander van India als seculiere staat. Hij had een gloeiende hekel aan de Islam en was enthousiast aanhanger van de RSS, de Rashtriya Svayamsevak Sangh (Nationale Vrijwilligers Organisatie), een militante, semi-militarische, hindoefundamentalistische vereniging. Om het ordinair te zeggen: een knokploeg van fanatieke Hindoes. Dit zou zijn relatie met Nehru af en toe ernstig in gevaar brengen, onder andere ten tijde van de beraadslagingen over de toekomst van Kasjmir. Bij India of Pakistan? Nehru was voor behoedzame diplomatie, Patel stoof erop af met het leger. Als je er even over nadenkt, zou je zeggen dat je de eenheid van India ook had kunnen vieren met een standbeeld voor Nehru. Tenslotte was hij de eerste premier, succesvol in de onafhankelijkheidsstrijd, visionair. Het zegt veel over de huidige premier Narendra Modi, ook uit Gujarat, dat de keuze op Patel gevallen is. In allerlei opzichten kun je de ijzeren man immers zien als de grote voorloper van het hindoefundamentalisme, de ideologie van de Bharatiya Janata Party (Indiase Volkspartij) die nu aan de macht is. Modi spiegelt zich graag aan zo’n reus. Kern: India is geen seculiere samenleving, maar een hindoesamenleving. Moslims, zo’n vijftien procent van de Indiase bevolking, na Indonesië de grootste Moslimgemeenschap ter wereld, zijn in feite tweederangsburgers, volgens velen zouden ze zelfs hun paspoort moeten inleveren. Het standbeeld van de eenheid laat in al zijn megalomanie duidelijk zien dat je juist als Moslim buiten de eenheid valt. Het is alsof je de eenheid van Nederland zou vieren met een huizenhoog standbeeld van dwarsligger Abraham Kuyper.

Maar ook de plek van het standbeeld is op zichzelf een provocatie. Voor de bouw van de Sardar Sarovar-dam en de andere dammen in de Narmada-rivier zijn zware offers gebracht. Vele miljoenen hectares bos, landbouwgrond, flora, fauna zijn vernietigd en verpulverd. Maar ook vele miljoenen mensen hebben moeten boeten. Volgens schatting moesten er bijna zestig miljoen mensen verplaatst worden, zonder enige vorm van compensatie. Aanzienlijk meer dan het aantal inwoners van Canada of Australië. Zoals Arundhati Roy het heeft geformuleerd: let it be said that fifty-six million Indians paid for it with everything they ever had, their homes, their lands, their languages, their histories. En… voor het merendeel gaat het hier om tribalen en onaanraakbaren, rechtelozen in de hindoemaatschappij van Modi en de zijnen. Roy heeft de ‘dammificatie’ uitvoerig beschreven in The Greater Common Good en, later, Power Politics. Ze heeft het verdrijven van de bewoners uit het stroomgebied van de Narmada, die niet alleen door Gujarat stroomt, maar ook door Maharashtra en Madhya Pradesh, treffend gekarakteriseerd als een civil war.

‘Eenheid’? Het standbeeld van Patel zou lachwekkend zijn als het niet zo’n lugubere achtergrond had. Het is een harde klap in het gezicht van Moslims, maar ook van al diegenen die uit hun huizen en dorpen weggebulldozerd zijn. In India leven hele volksstammen onder de armoedegrens, ze zijn verstoken van de elementairste voorzieningen. De nationale regering geeft honderden miljoenen uit aan een standbeeld dat eenheid zegt te symboliseren maar verdeeldheid zaait.

 

illustraties
kop van Patel; bron: deshgujarat.com
de plek van het standbeeld; bron: youtube.com

 

By |2018-11-05T14:37:33+00:00maandag 5 november 2018|Categories: Blog|Tags: , , , , |Reacties uitgeschakeld voor Standbeeld voor Indiase eenheid