De documentaire Powerless speelt zich af in de (moslim-)wijk Chamanganj, in het noordoosten van de stad Kanpur (Uttar Pradesh) aan de Ganges. Hij werd onlangs uitgezonden op de Nederlandse tv. Het onderwerp is vertrouwd, in India een alledaags verschijnsel: de uitval van electriciteit. De stad, in de Engelse tijd Cawnpore, heeft een infrastructuur die is berekend op een paar honderdduizend inwoners. Door de snelle bevolkingsgroei is het werkelijke aantal inwoners vermoedelijk dik over de drie miljoen en dus zijn er problemen met de elementaire voorzieningen: een tekort aan woningen, onvoldoende water, te weinig electriciteit. Je ziet het overal in India, met name in industriesteden als Kanpur. Volksverhuizers van het platteland vinden hier makkelijker werk en onderdak dan in ‘megasteden’ als Bombay of Delhi; de groeipercentages zijn ontzagwekkend en overtreffen alle records.

delhi electriciteit

 

De film gaat over de strijd die wordt gevoerd tussen de bewoners en de vele kleine ondernemingen zoals leerlooierijen, naaiateliers, textielfabriekjes in Chamanganj aan de ene kant en de plaatselijke electriciteitsmaatschappij KESCO (Kanpur Electricity Supply Company) aan de andere kant. KESCO is tot in het merg corrupt, een typische overheidsinstelling waarvan de werknemers een ambtenarensalaris genieten, af en toe eens op kantoor komen, van alles beloven en niets doen. Aansluitingen worden geritseld in particuliere onderonsjes, waarmee de ambtenaren eigen handeltjes drijven, en als er grote problemen zijn moeten de buurbewoners het zelf maar zien op te lossen. Van deze situatie profiteert katiyabaaz (de draadjesman) Loha Singh die tegen een zacht prijsje de aftapkabels aanlegt waarmee electriciteit gestolen wordt. Een kleurrijke figuur die in de film zijn vingers laat zien — ze zijn allemaal verbrand geweest, één staat er opmerkelijk krom. Op allerlei plekken in zijn armen hebben zich zijn draden naar binnen gewerkt, vertelt hij, ‘op zoek naar bloed’. Electriciteit is een levende kracht waar je ontzag voor moet hebben. Maar hij is in staat om deze goddelijke instantie om de tuin te leiden. ‘Als ik een draad aansluit’, vertelt hij, ‘span ik al mijn spieren en houd ik mijn adem in. Dan gaat er géén electrische schok door me heen. De electriciteit denkt immers “deze man is dood, laat maar zitten”‘. Loha Singh trekt met zijn tanden de draden schoon en neemt soms voor alle zekerheid een beschermende maatregel voordat hij aan zijn klus begint; met zijn tang scharrelt hij wat rond bij een transformator, veroorzaakt kortsluiting en wacht tot KESCO de stroom uitschakelt om het euvel te verhelpen. Net genoeg tijd om elders gauw wat aftapdraden aan te leggen. Hij mag zich in een grote populariteit verheugen in Chamanganj, ondernemers zeggen dat ze dankzij hem kunnen blijven bestaan.

De filmmakers, Deepti Kakkar en Fahad Mustafa, laten zien hoe KESCO probeert orde op zaken te stellen door de aanstelling van een nieuwe directeur: Ritu Maheshwari. Ze is streng maar realistisch. ‘I have to look for the softer options’, zegt ze in de film — ze realiseert zich dat haar bedrijf door en door verziekt is, maar ze kan niet meteen iedereen ontslaan, ‘dan heb ik geen leven’. Toch steekt er een storm op in de burelen van het bedrijf: Ritu jaagt haar ambtenaren de straat op en eist dat ze wanbetalers en electriciteitsdieven opsporen en afsluiten, liefst met hulp van de politie. Met de boeken in de hand laat ze zien dat KESCO diep in de rode cijfers zit; bijna de helft van de verliezen van KESCO is aan diefstal toe te schrijven, dat kan zo niet langer! De ambtenaren kijken beschaamd een andere kant uit.

katiyabaaz

 

 

 

 

 

 

Onder invloed van de verkiezingen in de deelstaat, 2012, komt de nieuwe directeur steeds zwaarder onder druk te staan. Haar bazen willen dat ze schoon schip maakt en incompentente ambtenaren ontslaat, de politici vinden dat hun achterban het liefst gratis electriciteit moet hebben. Zelfs premier Manmohan Singh en Rahul Gandhi komen in Kanpur langs om wat vage beloften in die richting te prevelen. De grootste tegenstander van KESCO wint en inderdaad, Ritu verdwijnt binnen de korste keren uit Kanpur en wordt overgeplaatst naar Pilibhit, een piepklein stadje! De straf voor een ambtenaar die zich onkreukbaar probeert op te stellen en zich niet wil laten intimideren door fanatieke volksmenners. Ik heb het in andere steden precies zo meegemaakt, was het niet over electricteit dan wel over de waterleiding, het riool of illegale bouwwerken.

Twee maanden na de opnamen van de documentaire deed zich de ‘grote stroomstoring’ voor in India: eind juli 2012 — meer dan 600 miljoen mensen zaten een paar dagen zonder stroom. Stel het je voor: geen koelkast, geen ventilator, geen water, geen licht, geen computer, geen radio of tv, en dat alles bij zinderende temperaturen én vermoedelijk in de stromende moessonregens. Bij de aftiteling van de film staat: in Kanpur was het een dag als alle andere.