Als je een Indiase roman vertaalt vanuit het Hindi, kom je veelvuldig woorden en zinnen uit andere talen tegen, in eerste instantie natuurlijk Sanskriet en Urdu – de voornaamste bronnen waaruit de taal is ontstaan. Maar in eigentijds literair werk speelt ook Engels een rol. Veel vertegenwoordigers van de stedelijke middenklasse doorspekken hun taal met Engelse woorden en zinnen, voor zover ze niet volledig op Engels zijn overgeschakeld, dat zie je terug in gedichten en romans. Vertalers spelen achter verschillende borden tegelijk – om het maar eens in sportieve termen uit te drukken.

De laatste pagina’s die mijn medevertaler Dick Plukker en ik hebben vertaald uit  शालभंजिका  (Shaalbhanjika) van Manisha Kulshreshtha – we zijn er nog steeds niet mee klaar; maar ja, we werken er wekelijks niet meer dan een paar uurtjes aan – bevatten toevallig een paar Engelstalige frasen. Hoofdpersoon en verteller Cetan, filmregisseur, herinnert zich hoe hij op zeker moment zijn jeugdliefde Padma ’s nachts thuis opzoekt. Ze hoort dat de bewaker het hek van de compound openmaakt en komt naar beneden. Ze hebben elkaar een tijdje niet gezien, ze heeft haar mooie lange lokken laten afknippen. Hij vraagt zich af waarom. Ze draagt een lange oranje rok en een roze t-shirt met een Engels opschrift:

I’m not selfish, but I need everything

Geen probleem, we nemen dat in de vertaling uiteraard zo over. Voor een Nederlands publiek levert zo’n citaat geen hindernis op, het straatbeeld in Amsterdam wordt bepaald door t-shirts en andere kledingstukken met dat soort flauwekul d’r op – allemaal in het Engels.

Maar nu verder. Tegen de ochtend stelt Padma voor om een eindje te gaan rijden. Ze wonen in hun jonge jaren in de stad Udaipur, waar een belangrijk deel van de roman gesitueerd is – beiden zijn hier geboren en getogen. Ze wil de stad uit, naar een bos waar je kilometers lang door de mimosabomen kunt dwalen, haar geliefde bloemen. Het is een mistige ochtend. Ze stoppen bij een vervallen tempel met een weelderige mimosaboom op de binnenplaats; maar door de felle tropenregen van afgelopen nacht zijn alle bloemen op de grond terechtgekomen – de boom is kaal. ’t Is allemaal zwaar symbolisch.

Ze hebben onderweg een lang gesprek gehad over de toekomst van hun relatie; Cetan is dolverliefd en wil met haar huwen, maar Padma denkt dat het niet zal werken: ze zijn afkomstig van verschillende kasten en bovendien is zij een paar jaar ouder dan hij. Ze stapt uit de auto en verdwijnt achter mistflarden. Alleen haar geur hangt nog om Cetan heen. Vanuit de mist klinkt haar stem. Ze vraagt: Zou jij de vader willen worden van een kind dat niet van jou is?

Cetan is als door de bliksem getroffen, verbijsterd. Wordt hier het geheim van hun mislukte relatie geopenbaard?

Hij zegt niets, maar Padma dringt aan en zegt:

I’m interested in conclusion.

Je begrijpt misschien wel wat er staat, ze wil weten wat hij ervan vindt, maar het Engels is krakkemikkig. I’m interested in your reaction, zou een betere zin zijn, of iets als I really want to know what you think about it. Helaas, de tekst is onverbiddelijk, er staat wat er staat. Als Cetan volhardt in zijn zwijgen, zegt ze: I have concluded. Even onbeholpen. Ze drukt vermoedelijk uit dat ze ‘genoeg’ weet: hij zwijgt en doet niets – ze moet blijkbaar haar eigen sores proberen op te lossen. Huwelijkskandidaat Cetan af door zijdeur.

Wat doe je met die zinnetjes? Er zijn twee mogelijke oplossingen. Ten eerste: de schrijfster wil dat we begrijpen dat Padma’s Engels te wensen overlaat – het zou iets kunnen zeggen over haar positie en status. Zou in principe best kunnen, natuurlijk, maar er is niets in het verhaal te vinden waaruit je zou kunnen afleiden dat deze visie op Padma aannemelijk is. Integendeel: ze is danseres, vrouw van de wereld, afkomstig uit een artistiek milieu, aanzienlijk aangepaster dan de jonge Cetan, die niet veel meer doet dan haar als een hondje achternalopen.

Ten tweede: de schrijfster zélf spreekt onvoldoende Engels en heeft niet opgemerkt dat er iets mankeert aan haar zinnetjes. Pijnlijk. Dick Plukker en ik hebben voorlopig geconcludeerd dat deze laatste opvatting inderdaad de juiste is. We moeten als vertalers op de stoel van de schrijfster gaan zitten en haar verbeteren, niet haar Hindi, maar haar Engels. Au. Aanmatigend, alsof wij zo fantastisch Engels spreken! Toch kunnen we, denken we, met goed fatsoen de gewraakte zinnetjes niet laten staan. In het licht van de eeuwigheid stelt het niet veel voor, ik besef het ten volle, maar als je een tekst vertaalt moet iedere komma en zucht nu eenmaal verantwoord zijn.

Gelukkig hebben we e-mailcontact met Manisha Kulshreshtha, dus we kunnen het haar voorleggen als we dat een beetje tactisch inkleden. Dat zullen we ook zeker doen. Vertalen heeft alles te maken met beheersing van talen en gevoel voor nuances in het gesproken woord. Soms ook met diplomatie.