Mary McCarthy’s The Group is typisch zo’n boek dat op het behang van je herinnering is blijven steken. Als een schilderij dat je zo vaak gezien hebt dat je het niet meer duidelijk onderscheidt van de andere versieringen. Het boek kwam onlangs ter sprake in mijn leesclub, waar regelmatig geprobeerd wordt enige aandacht te schenken aan ‘klassieke boeken die je ooit nog zou moeten lezen’. Iemand was fel tegen: ‘te elitair’ of kwalificaties van gelijke strekking. Afgekeurd. Ik was er zeker van dat ik het boek ooit gelezen had, maar toen ik het daarna te leen kreeg en even doorbladerde, was ik er niet meer zo zeker van. Bij het eerste hoofdstuk had ik een déjà vu-ervaring, maar toen begon ik toch ernstig te twijfelen en na een paar hoofdstukken drong het door dat ik het boek voor het eerst van mijn leven aan het lezen was. Waar komt die veronderstelde bekendheid vandaan? Ik heb zelfs de verfilming, door de door mij bewonderde Sidney Lumet, nooit gezien. The Group kwam uit in 1963, een jaar om nooit te vergeten: de moord op de Amerikaanse president Kennedy (en de schok die dat teweegbracht; velen wisten nog precies wat ze deden en waar ze waren toen ze het nieuws hoorden—ik zat in de bioscoop, Tuschinsky, en tijdens het draaien van de film kwam iemand de zaal binnen om de mededeling te doen). Het jaar waarin ook Betty Friedan’s The Feminine Mystique verscheen. Ik was tweedejaars student aan de zogeheten Zevende Faculteit van de Universiteit van Amsterdam en verkeerde in kringen waar intensief over de positie van vrouwen werd gesproken, al duurde het nog jaren voordat de tweede ‘Feministische Golf’ ook een paar spettertjes over Nederland uitsproeide.

Ik moet destijds veel over The Group hebben horen praten. Niet verwonderlijk, het boek was een ongehoord succes: bijna twee jaar onafgebroken op de bestsellerslijst van de New York Times. Ik ben er, in onze dagen, als vanzelfsprekend vanuit gegaan dat spraakmakende tv-series als Sex and the City van eind jaren 1990 en, recenter, Girls in feite eigentijdse adaptaties waren van McCarthy’s werk, hoewel ik die afleveringen nooit heb bekeken. Wat ze zouden laten zien, begrijp ik, is dat de positie van vrouwen sinds de jaren 1930, de tijd waarin The Group zich afspeelt, in tal van belangrijke opzichten nauwelijks veranderd is. Laat staan verbeterd.

Het boek heeft McCarthy een fortuin opgeleverd en heeft haar reputatie als auteur bijna mythische proporties verleend. Zowel in positieve als negatieve zin. In een land als Australië werd The Group verboden: het was blijkbaar zedenkwetsend. De critici waren eveneens verdeeld. Tegenover juichende aanbevelingen stonden evenzoveel verdoemingen. De bekendste misschien wel van collega-schrijver Norman Mailer in de New York Review of Books, die het boek dameslectuur vond. Geschikt voor de Bouquetreeks. Als roman totaal mislukt. Je kunt Mailer, notoir vrouwenhater, maar beter niet al te serieus nemen, de kinnesinne druipt er vanaf. Hij houdt overigens een slag om de arm. Her book fails as a novel, but it is enormously successful as sociology, merkt hij op. It will continue to exist as a classic in sociology long after it is dim and dull as a novel, it will survive in Soc Sci I at every university and junior college: the specific details are to be mined by the next twenty-five classes of PhD.

 


Mary McCarthy in Con Spirit, studentenblad Vassar College

Het is uiteraard geen compliment, maar een trap na: een romanschrijver die ‘sociologie’ maakt, is in Mailers ogen kennelijk verachtelijk. Het zou nog jaren duren voordat de schrijver zélf ‘sociologie’ ging maken en (vergeefs) probeerde mee te liften met de stroming van de Nieuwe Journalistiek. Opmerkelijk genoeg kun je McCarthy juist als een wegbereidster van die stroming zien. Haar roman is geen fabulistische dromerij waarin de schrijfster haar zielenroerselen blootlegt, maar een realistisch ‘tijdsbeeld’: niet alleen van vrouwenlevens, maar ook van een veel algemenere stemming in de Amerikaanse samenleving. Het is een boek over (gefnuikte) ambities van hoog opgeleide vrouwen, over de (gefnuikte) Amerikaanse droom, maar ook over concrete alledaagse gebeurtenissen en de banale elementen waarmee mensenlevens gewoonlijk omgeven zijn. Het credo van Tom Wolfe dat je als schrijver de ‘secretaris’ van de maatschappij moet zijn en de alledaagse omgangsvormen moet vastleggen met speciale aandacht voor de dimensies van het status life, is in The Group gedetailleerd gerealiseerd. Literair interessant om een roman te schrijven zonder één duidelijke hoofdpersoon, maar over de onderlinge betrekkingen van een hele handvol hoofdpersonen. Met de nodige ironie trouwens, die ook de stijl van Wolfe zo duidelijk kenmerkt. McCarthy maakt je vaak aan het lachen.

Norine en Helena praten over hun tijd op Vassar. Norine bekent dat ze altijd stikjaloers was op Helena en haar crowd. Dear me, why? vraagt Helena. Norine antwoordt: Poise. Social savvy. Looks. Success with men. Proms. Football games. We called you the Ivory Tower group. Aloof from the battle. Alles draait om status en McCarthy heeft een scherp oog voor de ingrediënten: kleding, opmaak, huisinrichting, geld, werk, milieu, spraak, woonbuurt, culturele bagage. Het hoofdstuk over Kay Strong en haar vermaledijde echtgenoot Harald is inderdaad een bijna sociologische analyse van een nieuwe leefstijl die opkomt na de economische crisis van 1930, en die twee generaties later aarzelend op gang komt in Nederland. De nadruk op ‘beter wonen’, mede geïnspireerd op inzichten van Le Corbusier over het huis als woonmachine: het echtpaar droomt van inklaptafels, ingebouwde kasten, uitklapbureaus, licht houten Zweeds meubilair. Ook voedsel is niet langer wat het was: moet je boter blijven eten of overgaan op margarine? Kun je voedsel uit conservenblikken gebruiken? Hoe moet je omgaan met vet? Er is een toenemende afhankelijkheid van moderne kookboeken, alles kan simpeler en gezonder. Centraal staat het zoeken naar een nieuwe etiquette voor seks. De tijd van Verstandig Ouderschap is aangebroken en de NVSH, in de Amerikaanse versies. Vrouwen worden geacht klaar te komen bij het neuken, er is aandacht voor impotentie bij mannen. In het kader van de relatie tussen Dick en Dottie, uitdrukkelijk alleen voor de seks, komt de kwestie van voorbehoedsmiddelen uitvoerig ter sprake en de omgangsvormen die daarbij horen. Mag je alleen als gehuwde vrouw een pessarium bezitten, of mogen ongehuwde vrouwen dat ook? En wat betekent het als je daarmee te koop loopt? Nog simpeler: waar bewaar je een pessarium? In je eigen huis of in het huis van je vriend? McCarthy laat gelukkig niet na de man ten tonele te voeren die zegt: als ik bij een alleenwonende vrouw op bezoek ben, kijk ik eerst in de badkamer of ik haar ‘gezondheidsdouche’ aan de badkamerdeur zie hangen. Als dat het geval is, weet hij, is ze gemakkelijk te versieren.

 


De schrijfster is gearriveerd

McCarthy kleedt al deze vragen en kwesties zorgvuldig in: ze komen aan de orde in levensechte situaties en gesprekken. New York is bezig de toonaangevend stad te worden die zij nu is en de grote motor achter de modernisering is Robert Moses. De personages in The Group zijn enthousiast over zijn ingrepen, niet alleen de bruggen en snelwegen, maar ook zijn zwembaden en vooral Jones Beach: een openbaar strand, maar ingericht als een particuliere club waar je ook als een chique dame graag gezien wil worden. Het zou nog even duren voordat Moses verketterd werd, Jane Jacobs zou pas dertig jaar later met haar frontale aanval op zijn werk komen.

Het échte leven is tot in de vezels van het boek doorgedrongen. Letterlijk, want allerlei gebeurtenissen in het boek komen rechtstreeks uit het leven van McCarthy zelf. Zoals Kay door haar Harald in elkaar geslagen wordt, is McCarthy zelf ooit in elkaar geslagen door Edmund Wilson, een van haar vroegere echtgenoten. Achter haar superieure ironie heeft ze ook de grimmige kanten toegelaten.

 

illustraties
afbeeldingen van Mary McCarthy; bron: hulton archive/getty images; brainpickings.org; vassar.edu