In een recente bundel met comic verse stond een kort fragment uit Under Milk Wood van Dylan Thomas. Er sloeg een golfje van weemoed door me heen. Ik heb het werk al decennia lang niet meer in handen gehad, maar ik herinner me dat ik het ooit, zelfs twee keer, op de radio heb gehoord in de tijd dat het als hoorspel uitkwam. Het moet eind jaren vijftig zijn geweest en ik viel erin toen ik op de radio van mijn ouders naar een uitzending van AFN Frankfurt op zoek was, denk ik — ik pauzeerde bij iedere zender waar Engels werd gesproken om te luisteren of dit het was. Ik bleef hangen bij iets wonderlijks. Een hoorspel? Toneelstuk? Documentaire? Ik hoorde niet alleen prachtige stemmen en stemmetjes, maar vooral intrigerende teksten, soms gezongen, soms gefluisterd, af en toe op rijm, over alledaagse gebeurtenissen, geheime gedachten, dromen, liefde en nachtmerries. Bij elkaar klonk het als één groot, alomvattend gedicht waarin het leven in al zijn dimensies werd uitééngelegd en samengevat. Na afloop zei de omroeper in Queen’s English wat het geweest was en ik besefte dat ik naar een uitzending van de BBC had geluisterd. BBC Worldservice? Ik weet het niet meer. Wel dat ik hetzelfde programma na een paar dagen (het zal in werkelijkheid weken of maanden geweest zijn) nóg eens heb gehoord, weer stomtoevallig, vermoedelijk op dezelfde zender.

Dylan Thomas

 

 

 

 

Vandaag de dag kun je het verleden soms met simpele handelingen terugroepen en ik besloot via You Tube eens te kijken of er misschien iets in de ether was blijven hangen van deze uitzending. Inderdaad! Het blijkt dat je de oorsponkelijke hoorspelversie van Under Milk Wood uit de jaren vijftig op cd kunt beluisteren, evenals de latere, iets uitvoeriger versie uit 1963. Ik heb inmiddels beide opnamen in huis en heb vol ontzag naar het stuk geluisterd. Met de geschreven tekst op schoot. Het heeft nog dezelfde kracht als die me destijds overrompelde. Ik had me nooit gerealiseerd dat de stem van de verteller die van Richard Burton is, een naam die me in de jaren vijftig waarschijnlijk weinig of niets zei. Wat een geweldige acteur!

De blinde Captain Cat voert in zijn slaap gesprekken met verdronken zeelieden die hij tijdens zijn leven op zee heeft meegemaakt. Ontroerend, maar ook vermakelijk. Verdronkene nummer twee vraagt: ‘Ziet u me kapitein? dat witte been dat ligt te praten? Ik ben Tom-Fred van de ezels… we hebben ooit dezelfde vriendin gehad… Ze heette Mevrouw Probert…’
Waarop een vrouwenstem reageert: ‘Rosie Probert, Eendenstraat nummer drieëndertig. Kom maar langs, jongens, ik ben dood’. Captain Cat kreunt in zijn slaap.

Of Meneer Pugh die van ’s ochtends vroeg tot ’s avonds laat bezig is moorden te beramen op Mevrouw Pugh en ’s ochtends haar ontbijt naar boven brengt. Op de trap fluistert hij: ‘Hier is je arsenicum, liefste. En je beschuitje met onkruidverdelger. Ik heb net je parkietje gewurgd. Ik heb in je bloemenvazen gespuugd en kaas in de muizenholletjes gestopt. Hier is je…’ bij het openen van de slaapkamerdeur ‘… heerlijke thee, schat’. Mevrouw Pugh zegt: ‘Teveel suiker’. Meneer: ‘Je hebt nog niet geproefd, lieverd’. Mevrouw: ‘Teveel melk dan’. En je weet meteen waarom de verhoudingen zijn zoals ze zijn.

 

 

 

 

 

Under Milk Wood is een stemmenspel waarin 24 uur uit het bestaan van het dorpje Llareggub, Wales, ten tonele wordt gevoerd, geïnspireerd op het vissersplaatsje Laugharne waar Thomas van 1949 tot 1953 heeft gewoond. De eerste stem (in casu Burton) leidt de bezoeker rond, de stemmen van Pugh, Captain Cat, Rosie Probert en de andere inwoners worden door een keur van andere acteurs gelezen. De taal is zo sterk en dwingend dat je Llareggub wordt binnengezogen en in een mum van tijd kennismaakt met de postbode Willy Nilly en zijn vrouw, die precies weten wat er in de brieven staat die hij dagelijks moet rondbrengen, de eerwaarde Eli Jenkins met zijn hooggestemde gedachten, Cherry Owen, Nogood Boyo, Organ Morgan, de gemene schoolmeisjes Bessie Bighead en Mae Rose-Cottage, Jack Black, Ocky de melkboer en vooral ook de promiscue Polly Garter. Haar teksten zijn te mooi om te vertalen. ‘Me, Polly Garter, under the washing line, giving the breast in the garden to my bonny new baby. Nothing grows in our garden, only washing. And babies‘. Ze praat met haar jongste en vertelt over de familiebetrekkingen: ‘And where’s their fathers live, my love? Over the hills and far away. You’re looking up at me now. I know what you’re thinking, you poor little milky creature. You’re thinking, you’re no better than you should be, Polly, and that’s good enough for me. Oh, isn’t life a terrible thing, thank God?’ Het begint ’s nachts als iedereen nog slaapt en droomt, het eindigt als Llareggub weer gaat slapen en de dromen opdoemen.

Ik vier mijn eigen kleine Dylan Thomas revival — ik kwam er toevallig achter dat dit jaar de honderste geboortedag van de dichter omstandig wordt gevierd in Laugharne, dat model stond voor Llareggub, en in zijn geboortestad Swansea. Ik ben weer gelukkig als een kind.