Hoe dramatisch wil je het hebben? Tull heeft het mottige gezelschap voorbij zien trekken en is er achteraan gegaan op zijn muilezel. Daar staan ze, op de rivieroever, waar de brug ooit was. Anse staat te kijken of hij het steeds niet had willen geloven toen hem van alle kanten gezegd werd dat de brug onbegaanbaar zou zijn, maar nu toch schijnbaar tevreden dat het blijkt te kloppen. The boy was watching the bridge where it was midsunk and logs and such drifted up over it and it swagging and shivering like the whole thing would go any minute, big-eyed he was watching it, like it was to a circus. Als je niet had geweten waar de brug had gelegen, kon je het verschil tussen het water en het land niet meer zien. It was just a tangle of yellow and the levee not less wider than a knife-back kind of, with us setting in the wagon and on the horse and the mule.

William Faulkners magistrale roman As I Lay Dying zou je kunnen beschouwen als een ‘rampenboek’. Addie Bundren ligt op sterven; haar man en zoons zijn bezig met de kist. Vanuit het sterfbed volgt ze de vorderingen. Ze wil per se op haar geboortegrond worden begraven, maar dat is geen sinecure, want de regens zijn losgebarsten. Na het overlijden trekt de familie in een oudtestamentische optocht naar Jefferson, Mississippi. De dode Addie in haar kist, rottend en stinkend, in de lucht rondcirkelende zwarte gieren. De rivieren zijn buiten hun oevers getreden, het land is overstroomd. As I Lay Dying verscheen in 1930, ruim twee jaar na wat in de annalen nog steeds bekend staat als de grootste natuurramp van de Verenigde Staten: de Mississippi floods van 1927. Faulkner heeft er zijn reputatie aan te danken.

 


Zwarte gier: op zoek naar Addie

Tussen augustus 1926 en voorjaar 1927 viel er een ongehoorde hoeveelheid regen en als gevolg van ontbossing, drainage en de eenzijdigheid van de landbouw was de bodem niet langer in staat voldoende vocht op te nemen. Het peil bleef stijgen en in april, mei 1927 (precies negentig jaar geleden) stond zo’n 40.000 vierkante kilometer land in bij elkaar zeven deelstaten, tussen Illinois en de Golf van Mexico, onder tien meter water. De totale oppervlakte kwam overeen met die van alle deelstaten van Nieuw Engeland tezamen, op bepaalde plekken was de Mississippi meer dan honderd kilometer breed. Het Amerikaanse Rode Kruis telde ongeveer 250 dodelijke slachtoffers, maar zwarte Amerikanen werden niet geteld. In werkelijkheid zal het aantal doden aanzienlijk hoger dan duizend geweest zijn. Naar schatting werden tegen de miljoen mensen dakloos, omstreeks 150.000 huizen werden verwoest. Vlak ten noorden van Greenville, Mississippi ontstond eind april een dambreuk: het gevolg was een tsunami met de kracht van de Niagara waterval. Vijftienduizend mensen werden in allerijl geëvacueerd. Zwarte mannen moesten helpen het gat te dichten; wie weigerde werd neergeknald.

 


Mississippi floods

Juist de ongelijke gevolgen voor wit en zwart hebben de ramp in de herinnering van velen voor altijd vastgezet. De zwarte bevolking in de opvangkampen werd beestachtig behandeld: onbeschoftheid, dwangarbeid en illegale vrijheidsberoving. Zoals de Pittsburgh Courier in een hoofdredactioneel commentaar schreef: Farms, cattle, furniture and houses may be washed away by the disastrous Miss­issippi flood, but race prejudice remains as prominent as a butte on a Western plain. So deeply is the philosophy ingrained in the soul of the white South, that even a major calamity cannot eradicate it. De politieke gevolgen waren groot: het Zuiden van de Verenigde Staten veranderde van een Republikeins in een Democratisch bolwerk, Huey Long werd gouverneur van Louisiana. De ramp heeft een sterke aanzet gegeven tot de New Deal uit het begin van de jaren 1930.

De ramp heeft naast As I Lay Dying meer sporen nagelaten in romans, gedichten, toneelstukken en de populaire cultuur in brede zin van het woord. In de beschouwingen figureert ook altijd de befaamde blueszangeres Bessie Smith met haar Back Water Blues, ook door tal van zangers en zangeressen na haar gezongen:

When it rained five days
And the skies turned dark at night
There was trouble takin’ place
In the lowland at night

I woke up this mornin’
Couldn’t even get out of my door
Enough trouble to make a poor woman
Wonder where she’s gonna go

They rowed a little boat
About five miles across the farm
I packed up all of my clothes, trowed them in
And they rowed me along

Where it thundered and lightnin’
And the wind began to blow
There was thousands of people
They had no place to go

I went out and stood up
On a high old lonesome hill
I looked down on the house
Where I used to live

Back water blues that calls me
To pack my things and go
‘Cause my house fell down
And I can’t live there no more

There ain’t no place for a poor woman to go

 Hoe toepasselijk ook, secuur onderzoek heeft aan het licht gebracht dat Smith het lied al had opgenomen voordat de échte overstroming plaatsvond—haar blues was geïnspireerd door een veel kleinere overstroming in 1926. Authentieker is When the Levee Breaks van Kansas Joe McCoy en Memphis Minnie:

If it keeps on rainin’, levee’s goin’ to break
And the water gonna come in and we’ll have no place to stay
Well all last night I sat on the levee and moan
Thinkin’ ‘bout my baby and my happy home
If it keeps on rainin’ levee’s goin’ to break
And all these people will have no place to stay
Now look here mama what am I to do?
I ain’t got nobody to tell my troubles to
I worked on the levee mama both night and day
I ain’t got nobody to keep the water away
Oh cryin’ won’t help you, prayin’ won’t do no good
Whenever the levee breaks momma, you got to lose
I worked on the levee mama both night and day
I worked so hard to keep the water away
I had a woman, she wouldn’t do for me
I’m going back to my used to be
Oh mean old levee taught me to weep and moan
Yeah the mean old levee taught me to weep and moan
Told me leave my baby and my happy home

Het belangrijkste gevolg van de watersnoodramp zou de massale migratie van zwarten naar de noordelijke deelstaten zijn geweest. Het meedogenloze racisme had zijn gemeenste gezicht laten zien en wie kon, trok naar Chicago, St Louis, Harlem of naar Los Angeles of San Franciso in Californië. Op naar de vrijheid! Inderdaad heeft zich in de eerste helft van de vorige eeuw een exodus voltrokken, vele miljoenen gingen op weg, een van de omvangrijkste migratiestromen uit de geschiedenis van de mensheid.

Maar was die massale landverhuizing werkelijk alleen maar aan Ol’ Man River toe te schrijven? Ik stelde me de vraag toen ik onlangs de recensie las van een nieuw boek over de ramp van 1927 en door twijfel bekropen werd. Hoe ‘logisch’ en ‘natuurlijk’ het ook mag klinken, is het eigenlijk wel waar? De verschrikkelijke floods zullen zeker een stimulerende rol hebben gespeeld, en met name de schandelijke manier waarop de zwarte slachtoffers naderhand behandeld zijn. Maar overstromingen zijn er in de zuidelijke staten altijd geweest, zie Back Water Blues. Een veel directer verband tussen de zwarte bevolking en het Zuiden is te vinden bij de katoen. Afrikaanse slaven werden naar de nieuwe wereld gehaald als katoenplukkers: slavernij maakte de katoenplantages mogelijk en toen de slavernij werd afgeschaft, kwam het systeem van de sharecropping daarvoor in de plaats: het middel om de zwarten in de katoenstaten op hun plaats te houden. Ondanks de trek naar het noorden die misschien op gang was gebracht door de ramp van 1927, leefde in 1940 nog steeds bijna 80% van de zwarte Amerikanen in het Zuiden. De grote breuk kwam waarschijnlijk niet door de regen en de overstromingen, maar vooral door een landbouwtechnische vinding: de katoenplukmachine, grotendeels ontwikkeld door de ingenieurs van de McCormickfabrieken in Chicago.  In één klap werd de traditionele katoenoogst met talloze mensenhanden overbodig. Omstreeks zeven miljoen zwarten verlieten de katoenvelden en trokken naar de stad, op zoek naar vrijheid en ander werk.

 

illustraties:

zwarte gier; bron: trekohio.com
Bessie Smith; bron: biography.com
Mississippi overstromingen; bron: chicagotribune.com